Alerjen Analizi — ELISA / PCR / LC-MS/MS ve Kozmetikte Alerjenler · Kozmetik Testleri

Alerjen Analizi Nedir?

Alerjen analizi iki ayrı alanı kapsar. GIDADA (AB) 1169/2011 Ek II'de listelenen alerjenlerin varlığı ve miktarı ELISA, gerçek zamanlı PCR veya LC-MS/MS ile belirlenir; gluten için R5 ELISA yaygın kullanılır. KOZMETİKTE ise (AT) 1223/2009 Ek III'te etiketlenmesi zorunlu tutulan parfüm alerjenleri GC-MS ile ölçülür.

Alerjen Analizi Amacı

Amaç, etiket beyanının doğruluğunu ve çapraz bulaşma kontrolünün etkinliğini doğrulamaktır. Beyan edilmeyen alerjen, gıda geri çağırmalarının en yaygın nedenlerindendir.

Alerjen Analizi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Glutensiz beyanlı ürünler
Unlu mamuller ve atıştırmalıklar
Süt ve fındık içermeyen beyanlı ürünler
Hazır yemek ve soslar
Parfümlü kozmetik ürünler

Alerjen Analizi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

GıdaTarımPerakendeKozmetik

Alerjen Analizi İçin İlgili Standartlar

TS EN 15634 serisi (gıdada alerjen tespiti — genel kabuller ve PCR yöntemleri)
AOAC 2012.01 (R5 ELISA ile gluten tayini)
TS EN ISO 21571 (nükleik asit ekstraksiyonu)
ISO/TS 20224 serisi (hayvansal tür tayini, gerçek zamanlı PCR)
TS EN 16274 serisi (kozmetikte alerjen kokulu maddelerin GC-MS ile tayini)

Alerjen Analizi Koşulları

Yöntem seçimi: Protein hedefliyse ELISA/LC-MS, DNA hedefliyse PCR
İşleme etkisi: Isıl işlem proteini denatüre edebilir ve ELISA sonucunu düşürebilir
Gluten: R5 ELISA ile; 'glutensiz' beyanı için tanımlı eşik
Kozmetik alerjen: Ek III listesindeki maddeler GC-MS ile taranır

Alerjen Analizi Cihazı

ELISA plaka okuyucu ve inkübatör
Gerçek zamanlı PCR sistemi
LC-MS/MS
GC-MS (kozmetik alerjenler için)
Homojenizatör ve öğütücü

Alerjen Analizi İçin Numune Gereksinimleri

Homojenleştirilmiş temsil edici numune
Çapraz bulaşma araştırılıyorsa hat sürüntü numuneleri de alınabilir
İşleme parametreleri bildirilmeli
Kozmetikte parfüm bileşimi ve INCI listesi sunulmalı

Alerjen Analizi Süresi

ELISA sonuçları görece hızlı alınır. PCR ve LC-MS/MS analizleri birkaç iş günü sürer; kozmetik alerjen taraması GC-MS ölçümü nedeniyle benzer sürededir.

Alerjen Analizi Prosedürü

1Hedef alerjen ve uygun yöntem belirlenir.
2Numune homojenleştirilir ve ekstrakte edilir.
3ELISA'da antikor temelli ölçüm yapılır.
4PCR'de DNA ekstraksiyonu ve tür spesifik amplifikasyon uygulanır.
5LC-MS/MS'te hedef peptitler ölçülür.
6Kozmetikte GC-MS ile alerjen kokulu maddeler taranır.

Alerjen Analizi Kabul Kriterleri

Gıdada (AB) 1169/2011, Ek II'deki alerjenlerin bileşen listesinde vurgulanarak beyan edilmesini zorunlu kılar. 'Glutensiz' beyanı için (AB) 828/2014 tanımlı eşiği belirler. Kozmetikte (AT) 1223/2009 Ek III, listelenen parfüm alerjenlerinin belirli derişimin üzerinde bulunması hâlinde etikette ayrıca belirtilmesini şart koşar.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Negatif sonuç, yöntemin tayin sınırıyla sınırlıdır ve 'alerjen içermez' garantisi vermez. Ayrıca işleme, hedef proteini değiştirerek ELISA sonucunu düşürebilir; bu durumda PCR veya LC-MS/MS daha güvenilirdir. Çapraz bulaşma yönetimi analizle değil, üretim ayrımı ve temizlik doğrulamasıyla sağlanır.

Alerjen Analizi Raporu

Numune tanımı ve hedef alerjen listesi
Uygulanan yöntem ve gerekçesi
Her alerjen için sonuç ve tayin sınırı
İşleme parametreleri bilgisi
Karşılaştırılan mevzuat eşiği veya beyan

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

(AB) 1169/2011 Tüketicilere Gıda Bilgisi Sunulması Tüzüğü Ek II
(AB) 828/2014 Glutensiz Beyanı Tüzüğü
(AT) 1223/2009 Kozmetik Ürünler Tüzüğü Ek III

Kozmetik Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Allergen deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Kozmetik deneyleri, ürünün kullanım süresince mikrobiyolojik olarak güvenli kaldığını, iddia ettiği performansı verdiğini ve kısıtlanmış madde içermediğini gösterir. Bu ailede ürün ONAYI YOKTUR: hiçbir otorite kozmetik ürünü onaylamaz; sorumluluk bütünüyle üreticide ve AB'de yerleşik sorumlu kişidedir.

Bu sorumluluk modeli alanın çalışma biçimini belirler. Ürün piyasaya arz edilmeden önce bir ürün bilgi dosyası (PIF) hazırlanır, bir güvenlik değerlendirmesi (CPSR) yapılır ve bildirim tamamlanır. Denetim sonradan gelir ve dosyayı ister; dosya eksikse ürün piyasadan çekilir. Deney raporları bu dosyanın kanıt tabanını oluşturur.

Mikrobiyolojik tarafta iki farklı soru vardır ve ikisi ayrı deneyle yanıtlanır. Ürünün MEVCUT mikrobiyolojik kalitesi sayım ve belirli mikroorganizma aranmasıyla ölçülür. Koruma sisteminin ETKİNLİĞİ ise ürüne kasten mikroorganizma verilerek sınanır (challenge test): ürün, kullanım boyunca tekrarlanan kontaminasyona direnebiliyor mu? Bir kavanoz krem her kullanımda parmakla temas eder; koruma sistemi bunu kaldırmalıdır.

Performans tarafında iddia doğrulama çalışmaları yürütülür. Güneş koruyucularda SPF ve UVA koruma tayini ile su dayanımı ölçümü zorunludur ve etikette beyan edilen değerin dayanağıdır. Nemlendirme, kırışıklık görünümü, saç bakımı ve renk kalıcılığı gibi iddialar için de in vivo ya da in vitro yöntemlerle kanıt üretilir.

Kimyasal tarafta yasaklı ve kısıtlı maddeler aranır: ağır metaller, yasaklı boyarmaddeler, koruyucu derişimleri, UV filtre miktarları ve nitrozamin gibi bulaşanlar. Nanomalzeme içeren ürünlerde ayrı bildirim yükümlülüğü vardır.

HAYVAN DENEYİ YASAĞI alanın en belirleyici kısıtıdır. Bitmiş ürün ve bileşenlerde hayvan deneyi yapılamaz ve hayvan deneyi yapılmış ürün piyasaya arz edilemez. Bu yüzden alternatif in vitro yöntemler (rekonstrüksiyonlu insan derisi modelleri, hücre kültürü temelli testler) alanın merkezindedir ve toksikolojik değerlendirme büyük ölçüde mevcut veriye, okuma-arası (read-across) yaklaşımlara ve in vitro sonuçlara dayanır.

Stabilite ve ambalaj uyumluluğu çalışmaları raf ömrünü ve açıldıktan sonra kullanım süresini (PAO) belirler. Ürünün ambalajla etkileşimi de değerlendirilir: aktif madde ambalaja göç edebilir, ambalajdan üründe bulunmaması gereken maddeler geçebilir.

Süreç tarafında iyi üretim uygulamaları ISO 22716 ile gösterilir; bu, ürün deneyinden ayrı ama dosyanın zorunlu bir parçasıdır.

Bu alanın yöntem grupları

Mikrobiyolojik kalite
Aerobik mezofilik bakteri, maya ve küf sayımı; Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Candida albicans ve E. coli aranması.
Koruma etkinliği
Challenge test ile koruma sisteminin tekrarlanan kontaminasyona direnci (ISO 11930).
Güneş koruma
In vivo SPF tayini, in vitro UVA koruma tayini, su dayanımı ve kritik dalga boyu ölçümleri.
Kimyasal analiz
Ağır metaller, yasaklı ve kısıtlı maddeler, koruyucu ve UV filtre miktar tayini, bulaşan taramaları.
Güvenlik değerlendirmesi
In vitro tahriş ve duyarlılık yöntemleri, toksikolojik risk değerlendirmesi, maruziyet hesapları.
Stabilite ve uyumluluk
Gerçek zamanlı ve hızlandırılmış stabilite, ambalaj uyumluluğu, PAO belirleme, duyusal ve fizikokimyasal izleme.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Kozmetikte CE işareti YOKTUR; uygunluk PIF, güvenlik değerlendirmesi ve bildirim üzerinden gösterilir.
Sorumlu kişi AB'de yerleşik olmak zorundadır; ihracatçı bunu üstlenmezse ürün piyasaya arz edilemez.
Mikrobiyolojik kalite ile koruma etkinliği farklı deneylerdir; temiz çıkan bir ürün koruma sistemi zayıf olabilir.
Hayvan deneyi yasağı bileşenleri de kapsar; başka bir pazar için yapılmış hayvan deneyi verisi kullanım sorunu doğurur.
SPF iddiası ölçümle desteklenmelidir; formülasyon değişikliği yeni ölçüm gerektirir.
Ambalaj değişikliği stabilite ve uyumluluk çalışmalarının tekrarını gerektirebilir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Ürün bilgi dosyası ve güvenlik değerlendirmesi
Koruma sistemi (preservative) tasarımının doğrulanması
SPF ve etkinlik iddialarının desteklenmesi
Raf ömrü ve açıldıktan sonra kullanım süresi belirleme
İhracatta hedef pazar kısıtlamalarına uyum

İlgili Testler

Alerjen Analizi Hakkında Sık Sorulan Sorular

'İçerebilir' uyarısı yerine analiz yaptırsak olmaz mı?

Analiz, çapraz bulaşma riskinin yönetildiğini göstermenin bir parçasıdır ancak tek başına yeterli değildir. Uyarı ifadesi, gerçek bir risk değerlendirmesine dayanmalıdır; analiz bu değerlendirmeyi destekler, yerine geçmez.

Isıl işlem görmüş üründe ELISA neden düşük çıkıyor?

Isıl işlem proteinin yapısını değiştirir ve antikorun tanıdığı bölgeleri bozabilir. Bu durumda sonuç gerçeğin altında çıkabilir; DNA hedefli PCR veya peptit hedefli LC-MS/MS daha uygun olur.