Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Nedir?
Toplam asit sayısı (TAN), bir gram numunedeki asidik bileşenleri nötralize etmek için gereken potasyum hidroksit miktarıdır (mg KOH/g). Numune uygun çözücüde çözülür ve alkoholik KOH ile titre edilir; dönüm noktası potansiyometrik olarak veya renk indikatörüyle belirlenir.
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Amacı
Amaç, yağdaki oksidasyon ürünlerinin ve asidik bileşenlerin düzeyini izlemektir. Artan TAN, yağın bozulduğunu ve korozyon riskinin yükseldiğini gösterir.
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Türbin ve hidrolik yağları
- Transformatör yağları
- Dişli ve kompresör yağları
- Ham petrol (asidik korozyon değerlendirmesi)
- Endüstriyel yağlama yağları
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini İçin İlgili Standartlar
- ASTM D664 (potansiyometrik titrasyonla asit sayısı)
- ASTM D974 (renk indikatörlü titrasyon)
- TS ISO 6618 (asit ve baz sayısı — renk indikatörlü)
- IEC 62021 serisi (yalıtım yağlarında asitlik)
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Koşulları
- Yöntem
- Koyu renkli ve kullanılmış yağlarda potansiyometrik yöntem gerekir
- Çözücü
- Standartta tanımlı toluen-izopropanol-su karışımı
- Referans
- Yeni yağ TAN değeri karşılaştırma için gerekir
- Birim
- mg KOH/g
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Cihazı
- Otomatik potansiyometrik titratör
- Analitik terazi
- Manyetik karıştırıcı
- Titrasyon elektrotları
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini İçin Numune Gereksinimleri
- Temiz numune kabı kullanılmalı
- Yeni yağ referans değeri sağlanmalı
- Yağ tipi ve servis süresi bildirilmeli
- Numune homojenleştirilmiş olmalı
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Süresi
Titrasyon hızlıdır; sonuç genellikle aynı gün veya ertesi gün alınır.
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Prosedürü
- 1Numune tartılır ve çözücüde çözülür.
- 2Titrasyon hücresine aktarılır.
- 3Elektrotlar yerleştirilir.
- 4Alkoholik KOH ile titre edilir.
- 5Dönüm noktası belirlenir.
- 6TAN mg KOH/g olarak hesaplanır.
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Kabul Kriterleri
Sabit bir evrensel sınır yoktur. Değerlendirme yeni yağ değerine göre yapılır ve ekipman üreticisi kendi uyarı ile müdahale eşiklerini tanımlar; türbin ve transformatör yağlarında ilgili izleme kılavuzları (örneğin IEC 60422) eylem değerleri önerir.
Sonuçların Değerlendirilmesi
TAN'ın mutlak değeri değil, yeni yağa göre artışı ve artış hızı anlamlıdır. Ani yükselme genellikle aşırı ısınma, su girişi veya yanlış yağ eklenmesine işaret eder. Renk indikatörlü yöntem koyu numunelerde dönüm noktasını göstermez; bu durumda potansiyometrik yöntem zorunludur.
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Raporu
- Yağ tipi, ekipman ve servis süresi
- Uygulanan standart ve yöntem
- TAN sonucu (mg KOH/g)
- Yeni yağ referans değeri
- Eğilim değerlendirmesi
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Akaryakıt ve LPG piyasası teknik düzenlemeleri (EPDK)
- AB 2009/30/EC (yakıt kalitesi direktifi)
- Yağlama yağlarının piyasaya arzına ilişkin tebliğler
Petrol, Yakıt ve Yağ Analizleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm TAN deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Petrol, yakıt ve yağ analizleri, akışkanın şartnameye uygun olup olmadığını ve kullanım sırasında nasıl davrandığını belirler. Bu alanda standartlar büyük ölçüde ASTM ve EN yayınlarından oluşur ve her parametre için ayrı bir yöntem tanımlanır.
Bu ailenin ayırt edici yönü, ürün şartnamelerinin PARAMETRE LİSTELERİ hâlinde yazılmasıdır. EN 590 (dizel), EN 228 (benzin), EN 14214 (biyodizel) ve ISO 8217 (denizcilik yakıtları) gibi şartnameler her parametre için hem limit hem o limitin hangi yöntemle ölçüleceğini birlikte belirtir. Yöntem değişirse sonuç da değişebilir; bu yüzden şartname yöntemi de bağlar ve "eşdeğer yöntem" kullanımı ancak şartname izin veriyorsa mümkündür.
Yakıt tarafında parametreler ürünün üç farklı özelliğini anlatır. Fiziksel özellikler (yoğunluk, viskozite, distilasyon eğrisi, akma noktası, bulutlanma noktası) yakıtın pompalanabilirliğini ve soğukta davranışını belirler. Yanma özellikleri (setan sayısı, oktan sayısı, ısıl değer) motordaki performansı gösterir. Kirletici ve kararlılık parametreleri (kükürt, su, tortu, oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu) hem emisyonu hem depolama ömrünü etkiler.
Yağ analizi iki farklı amaçla yapılır ve ikisi karıştırılmamalıdır. YENİ yağda analiz, ürünün şartnameye uygunluğunu doğrular: viskozite indeksi, katık içeriği, parlama noktası. KULLANILMIŞ yağda analiz ise makinenin durumunu okumak için yapılır — element analizi aşınma metallerini (demir, bakır, krom, alüminyum) gösterir, su ve yakıt kirlenmesi sızıntıya işaret eder, oksidasyon ve asit sayısı yağın ömrünü belirler.
Kullanılmış yağ analizi bu yüzden bir KESTİRİMCİ BAKIM aracıdır. Düzenli aralıklarla alınan numunelerin eğilimi izlenir; tek bir sonuç değil trend anlamlıdır. Demir seviyesinin aylar içinde tırmanması, arıza olmadan önce müdahale imkânı verir.
Denizcilik yakıtları alanın en hareketli alt gövdesidir. Kükürt sınırlamalarının küresel ölçekte sıkılaşması yeni karışım yakıtları ortaya çıkardı; bu yakıtlarda kararlılık, uyumluluk (iki yakıtın karıştığında çökelme yapıp yapmaması) ve katalitik ince toz içeriği kritik parametreler hâline geldi.
Numune alma bu ailede de sonucun parçasıdır. Tank dibinden alınan numune ile üst seviyeden alınan numune farklı su ve tortu içeriği gösterir; ticari teslimde numune alma noktası ve yöntemi sözleşmeyle belirlenir.
Bu alanın yöntem grupları
Fiziksel özellikler
Yoğunluk (salınımlı U-tüp ve hidrometre), kinematik viskozite, distilasyon, akma ve bulutlanma noktası, parlama noktası.
Yanma özellikleri
Setan sayısı ve setan indeksi, araştırma ve motor oktan sayısı, ısıl değer.
Kükürt ve element
UV floresans ve XRF ile kükürt; ICP ile element analizi ve katık içeriği.
Kararlılık ve korozyon
Oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu, su ve tortu, filtre tıkanma eğilimi.
Bileşim analizi
Gaz kromatografisiyle kaynama aralığı dağılımı, hidrokarbon tipleri (FIA), benzen ve aromatik içeriği, yağ asidi metil ester içeriği.
Kullanılmış yağ
Aşınma metalleri, kirlenme (su, yakıt, kurum), oksidasyon, asit ve baz sayısı, viskozite değişimi.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Şartname yöntemi de bağlar; farklı bir yöntemle ölçülen sonuç şartname uygunluğu için kabul edilmeyebilir.
- Kullanılmış yağda tek bir sonuç anlamlı değildir; karar trend üzerinden verilir.
- Numune alma noktası sonucu belirler; tank dibi ile üst seviye farklı su ve tortu gösterir.
- Setan indeksi hesaplanmış bir değerdir, ölçülmüş setan sayısıyla aynı şey değildir.
- Biyodizel karışımlı yakıtlarda depolama ömrü ve mikrobiyal büyüme farklı davranır; klasik dizel parametreleri yetmez.
- Farklı kaynaklardan gelen denizcilik yakıtlarının karıştırılması çökelme yapabilir; uyumluluk ayrıca değerlendirilir.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Yakıt partisinin şartnameye uygunluğu ve ticari teslim
- Kullanılmış yağ analizine dayalı kestirimci bakım kararı
- Gümrük ve vergi sınıflandırması için parametre tespiti
- Depolama, karıştırma ve nakil sonrası kalite doğrulaması
- Emisyon mevzuatı kapsamında kükürt sınırlarına uyum
İlgili Testler
Toplam Asit Sayısı (TAN) Tayini Hakkında Sık Sorulan Sorular
TAN yükseldi, yağı hemen değiştirmeli miyiz?
Tek başına karar vermek doğru değildir. TAN artışı diğer parametrelerle (viskozite, oksidasyon, su, partikül) birlikte değerlendirilir. Ancak hızlı ve sürekli artış, yağ ömrünün sonuna yaklaşıldığının güçlü bir göstergesidir.