Damıtma Analizi Nedir?
Damıtma analizi, bir petrol ürününün kaynama aralığının belirlenmesidir. Numune kontrollü şekilde ısıtılır, buharlar yoğunlaştırılır ve toplanan hacim yüzdesine karşılık gelen sıcaklıklar kaydedilir. Sonuç, ilk kaynama noktasından son kaynama noktasına uzanan bir eğridir. Simüle damıtma (SimDist) ise aynı bilgiyi gaz kromatografisiyle üretir.
Damıtma Analizi Amacı
Amaç, ürünün uçuculuk davranışını belirlemektir. Damıtma eğrisi benzinde soğuk çalıştırma ve buhar kilidi davranışını, motorinde tutuşma ve emisyonu, ürün kontrolünde ise kirlenme ve harmanlama hatalarını gösterir.
Damıtma Analizi Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Benzin ve motorin
- Jet yakıtı
- Çözücüler ve nafta
- Isıtma yakıtları
- Rafineri ara akımları
Damıtma Analizi Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Damıtma Analizi İçin İlgili Standartlar
- TS EN ISO 3405 (atmosferik basınçta damıtma)
- ASTM D86 (distillation of petroleum products)
- ASTM D2887 (simüle damıtma — gaz kromatografisi)
- ASTM D1160 (vakumda damıtma — ağır ürünler)
Damıtma Analizi Koşulları
- Isıtma hızı
- Standartta tanımlı; damıtma hızı sonucu etkiler
- Grup seçimi
- Ürün tipine göre standartta tanımlı grup koşulları uygulanır
- Barometrik düzeltme
- Sıcaklıklar atmosfer basıncına göre düzeltilir
- Ağır ürünler
- Bozunmayı önlemek için vakumda damıtma veya SimDist kullanılır
Damıtma Analizi Cihazı
- Otomatik damıtma cihazı
- Vakum damıtma düzeneği
- Gaz kromatografı (SimDist)
- Barometre ve kalibreli sıcaklık probları
Damıtma Analizi İçin Numune Gereksinimleri
- Numune alma, yakıt analizinde sonucun geçerliliğini belirler: ISO 3170 (manuel) ve ISO 3171 (otomatik hat üstü) numune alma kurallarını tanımlar. Numune temiz, uygun malzemeden ve hava boşluğu bırakılmadan doldurulmuş kaba alınmalı, uçucu ürünlerde soğuk tutulmalıdır.
- Uçucu ürünlerde numune soğuk tutulmalı
- Numune su içermemeli
- Ürün tipi bildirilmeli — grup koşullarını belirler
- Yeterli hacimde numune gerekir
Damıtma Analizi Süresi
Tek damıtma deneyi kısa sürer. SimDist ölçümü de hızlıdır; toplam süreyi numune sayısı belirler.
Damıtma Analizi Prosedürü
- 1Ürün tipine göre grup koşulları belirlenir.
- 2Numune damıtma balonuna ölçülü olarak konur.
- 3Barometrik basınç kaydedilir.
- 4Tanımlı hızda ısıtılır ve ilk damla sıcaklığı kaydedilir.
- 5Belirli hacim yüzdelerinde sıcaklıklar okunur.
- 6Kalıntı ve kayıp hesaplanır; sıcaklıklar düzeltilir.
Damıtma Analizi Kabul Kriterleri
Kabul kriteri ilgili ürün şartnamesinden gelir ve mevsime, pazara ve sınıfa göre değişir. Şartname sürümleri güncellenir; ürününüze uygulanacak yürürlükteki sınır değerler teklif aşamasında şartname metninden teyit edilir.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Eğrinin bölgeleri farklı bilgi taşır: benzinde başlangıç bölgesi soğuk çalıştırmayı, orta bölge ısınma davranışını, son bölge ise yağ seyrelmesi riskini gösterir. Beklenmedik bir ağır kuyruk kirlenmeye, hafif başlangıç ise farklı bir ürünün karışmış olmasına işaret eder.
Damıtma Analizi Raporu
- Numune tanımı ve ürün tipi
- Uygulanan standart ve grup koşulları
- Barometrik basınç ve düzeltme
- İlk kaynama noktası, hacim yüzdesi sıcaklıkları ve son kaynama noktası
- Kalıntı ve kayıp
- Şartname sınırlarıyla karşılaştırma
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- 98/70/AT Yakıt Kalitesi Direktifi
Petrol, Yakıt ve Yağ Analizleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Distillation deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Petrol, yakıt ve yağ analizleri, akışkanın şartnameye uygun olup olmadığını ve kullanım sırasında nasıl davrandığını belirler. Bu alanda standartlar büyük ölçüde ASTM ve EN yayınlarından oluşur ve her parametre için ayrı bir yöntem tanımlanır.
Bu ailenin ayırt edici yönü, ürün şartnamelerinin PARAMETRE LİSTELERİ hâlinde yazılmasıdır. EN 590 (dizel), EN 228 (benzin), EN 14214 (biyodizel) ve ISO 8217 (denizcilik yakıtları) gibi şartnameler her parametre için hem limit hem o limitin hangi yöntemle ölçüleceğini birlikte belirtir. Yöntem değişirse sonuç da değişebilir; bu yüzden şartname yöntemi de bağlar ve "eşdeğer yöntem" kullanımı ancak şartname izin veriyorsa mümkündür.
Yakıt tarafında parametreler ürünün üç farklı özelliğini anlatır. Fiziksel özellikler (yoğunluk, viskozite, distilasyon eğrisi, akma noktası, bulutlanma noktası) yakıtın pompalanabilirliğini ve soğukta davranışını belirler. Yanma özellikleri (setan sayısı, oktan sayısı, ısıl değer) motordaki performansı gösterir. Kirletici ve kararlılık parametreleri (kükürt, su, tortu, oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu) hem emisyonu hem depolama ömrünü etkiler.
Yağ analizi iki farklı amaçla yapılır ve ikisi karıştırılmamalıdır. YENİ yağda analiz, ürünün şartnameye uygunluğunu doğrular: viskozite indeksi, katık içeriği, parlama noktası. KULLANILMIŞ yağda analiz ise makinenin durumunu okumak için yapılır — element analizi aşınma metallerini (demir, bakır, krom, alüminyum) gösterir, su ve yakıt kirlenmesi sızıntıya işaret eder, oksidasyon ve asit sayısı yağın ömrünü belirler.
Kullanılmış yağ analizi bu yüzden bir KESTİRİMCİ BAKIM aracıdır. Düzenli aralıklarla alınan numunelerin eğilimi izlenir; tek bir sonuç değil trend anlamlıdır. Demir seviyesinin aylar içinde tırmanması, arıza olmadan önce müdahale imkânı verir.
Denizcilik yakıtları alanın en hareketli alt gövdesidir. Kükürt sınırlamalarının küresel ölçekte sıkılaşması yeni karışım yakıtları ortaya çıkardı; bu yakıtlarda kararlılık, uyumluluk (iki yakıtın karıştığında çökelme yapıp yapmaması) ve katalitik ince toz içeriği kritik parametreler hâline geldi.
Numune alma bu ailede de sonucun parçasıdır. Tank dibinden alınan numune ile üst seviyeden alınan numune farklı su ve tortu içeriği gösterir; ticari teslimde numune alma noktası ve yöntemi sözleşmeyle belirlenir.
Bu alanın yöntem grupları
Fiziksel özellikler
Yoğunluk (salınımlı U-tüp ve hidrometre), kinematik viskozite, distilasyon, akma ve bulutlanma noktası, parlama noktası.
Yanma özellikleri
Setan sayısı ve setan indeksi, araştırma ve motor oktan sayısı, ısıl değer.
Kükürt ve element
UV floresans ve XRF ile kükürt; ICP ile element analizi ve katık içeriği.
Kararlılık ve korozyon
Oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu, su ve tortu, filtre tıkanma eğilimi.
Bileşim analizi
Gaz kromatografisiyle kaynama aralığı dağılımı, hidrokarbon tipleri (FIA), benzen ve aromatik içeriği, yağ asidi metil ester içeriği.
Kullanılmış yağ
Aşınma metalleri, kirlenme (su, yakıt, kurum), oksidasyon, asit ve baz sayısı, viskozite değişimi.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Şartname yöntemi de bağlar; farklı bir yöntemle ölçülen sonuç şartname uygunluğu için kabul edilmeyebilir.
- Kullanılmış yağda tek bir sonuç anlamlı değildir; karar trend üzerinden verilir.
- Numune alma noktası sonucu belirler; tank dibi ile üst seviye farklı su ve tortu gösterir.
- Setan indeksi hesaplanmış bir değerdir, ölçülmüş setan sayısıyla aynı şey değildir.
- Biyodizel karışımlı yakıtlarda depolama ömrü ve mikrobiyal büyüme farklı davranır; klasik dizel parametreleri yetmez.
- Farklı kaynaklardan gelen denizcilik yakıtlarının karıştırılması çökelme yapabilir; uyumluluk ayrıca değerlendirilir.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Yakıt partisinin şartnameye uygunluğu ve ticari teslim
- Kullanılmış yağ analizine dayalı kestirimci bakım kararı
- Gümrük ve vergi sınıflandırması için parametre tespiti
- Depolama, karıştırma ve nakil sonrası kalite doğrulaması
- Emisyon mevzuatı kapsamında kükürt sınırlarına uyum
İlgili Testler
Damıtma Analizi Hakkında Sık Sorulan Sorular
SimDist ile klasik damıtma sonuçları aynı mı?
Aynı değildir; iki yöntem farklı ilkelere dayanır ve doğrudan karşılaştırılamaz. Şartnameniz hangisini istiyorsa o uygulanmalıdır. SimDist özellikle ağır ürünlerde ve bozunma riski olan numunelerde avantajlıdır.