Akma Noktası Tayini Nedir?
Akma noktası, bir petrol ürününün belirlenmiş koşullarda hâlâ akabildiği en düşük sıcaklıktır. Numune kontrollü şekilde soğutulur ve tanımlı sıcaklık aralıklarında kap yatırılarak akış gözlenir; akışın durduğu sıcaklığın bir kademe üstü akma noktası olarak kaydedilir.
Akma Noktası Tayini Amacı
Amaç, ürünün soğuk havada pompalanabilirliğini ve depolama davranışını değerlendirmektir. Akma noktasının altında ürün akmaz ve boru hattı ile tank transferi durur.
Akma Noktası Tayini Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Motorin ve ısıtma yakıtları
- Rezidüel denizcilik yakıtları
- Madeni yağlar
- Ham petrol
- Bitüm ve ağır ürünler
Akma Noktası Tayini Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Akma Noktası Tayini İçin İlgili Standartlar
- TS ISO 3016 (akma noktası tayini)
- ASTM D97 (pour point)
- ASTM D5950 (otomatik yöntem)
- TS EN 23015 / ISO 3015 (bulutlanma noktası — ilgili parametre)
Akma Noktası Tayini Koşulları
- Ön ısıtma
- Numune standarda göre ön ısıtılır; ısı geçmişi sonucu etkiler
- Soğutma hızı
- Standartta tanımlı kontrollü soğutma
- Gözlem aralığı
- Tanımlı sıcaklık kademelerinde kap yatırılarak gözlenir
- Tekrarlanabilirlik
- Sonuç kademeli olduğu için çözünürlüğü sınırlıdır
Akma Noktası Tayini Cihazı
- Akma noktası soğutma banyoları
- Otomatik akma noktası cihazı
- Kalibreli termometreler
- Standart deney tüpleri
Akma Noktası Tayini İçin Numune Gereksinimleri
- Numune alma, yakıt analizinde sonucun geçerliliğini belirler: ISO 3170 (manuel) ve ISO 3171 (otomatik hat üstü) numune alma kurallarını tanımlar. Numune temiz, uygun malzemeden ve hava boşluğu bırakılmadan doldurulmuş kaba alınmalı, uçucu ürünlerde soğuk tutulmalıdır.
- Numune ısı geçmişi bilinmeli; önceden ısıtılmış numune farklı sonuç verir
- Numune su içermemeli
- Ağır ürünlerde numune homojenleştirilmeli
Akma Noktası Tayini Süresi
Kontrollü soğutma nedeniyle deney birkaç saat sürer; çok düşük akma noktalı ürünlerde süre uzar.
Akma Noktası Tayini Prosedürü
- 1Numune standarda göre ön ısıtılır.
- 2Deney tüpüne tanımlı seviyede doldurulur.
- 3Kontrollü hızda soğutulur.
- 4Tanımlı kademelerde tüp yatırılarak akış gözlenir.
- 5Akışın durduğu sıcaklık belirlenir.
- 6Akma noktası bir kademe yukarısı olarak raporlanır.
Akma Noktası Tayini Kabul Kriterleri
Kabul kriteri ilgili ürün şartnamesinden gelir ve mevsime, pazara ve sınıfa göre değişir. Şartname sürümleri güncellenir; ürününüze uygulanacak yürürlükteki sınır değerler teklif aşamasında şartname metninden teyit edilir.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Akma noktası kademeli ölçülen bir parametredir ve çözünürlüğü sınırlıdır; küçük farklar anlamlı olmayabilir. Motorinde soğuk davranışı değerlendirmek için tek başına yeterli değildir: filtre tıkanması akma noktasından çok daha yüksek sıcaklıkta başlar, bu yüzden CFPP birlikte ölçülmelidir.
Akma Noktası Tayini Raporu
- Numune tanımı ve ısı geçmişi
- Uygulanan standart ve yöntem
- Ölçülen akma noktası
- Varsa bulutlanma noktası ve CFPP sonuçları
- Şartname sınırıyla karşılaştırma
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Akaryakıt ve LPG piyasası teknik düzenlemeleri (EPDK)
- AB 2009/30/EC (yakıt kalitesi direktifi)
- Yağlama yağlarının piyasaya arzına ilişkin tebliğler
Petrol, Yakıt ve Yağ Analizleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Pour Point deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Petrol, yakıt ve yağ analizleri, akışkanın şartnameye uygun olup olmadığını ve kullanım sırasında nasıl davrandığını belirler. Bu alanda standartlar büyük ölçüde ASTM ve EN yayınlarından oluşur ve her parametre için ayrı bir yöntem tanımlanır.
Bu ailenin ayırt edici yönü, ürün şartnamelerinin PARAMETRE LİSTELERİ hâlinde yazılmasıdır. EN 590 (dizel), EN 228 (benzin), EN 14214 (biyodizel) ve ISO 8217 (denizcilik yakıtları) gibi şartnameler her parametre için hem limit hem o limitin hangi yöntemle ölçüleceğini birlikte belirtir. Yöntem değişirse sonuç da değişebilir; bu yüzden şartname yöntemi de bağlar ve "eşdeğer yöntem" kullanımı ancak şartname izin veriyorsa mümkündür.
Yakıt tarafında parametreler ürünün üç farklı özelliğini anlatır. Fiziksel özellikler (yoğunluk, viskozite, distilasyon eğrisi, akma noktası, bulutlanma noktası) yakıtın pompalanabilirliğini ve soğukta davranışını belirler. Yanma özellikleri (setan sayısı, oktan sayısı, ısıl değer) motordaki performansı gösterir. Kirletici ve kararlılık parametreleri (kükürt, su, tortu, oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu) hem emisyonu hem depolama ömrünü etkiler.
Yağ analizi iki farklı amaçla yapılır ve ikisi karıştırılmamalıdır. YENİ yağda analiz, ürünün şartnameye uygunluğunu doğrular: viskozite indeksi, katık içeriği, parlama noktası. KULLANILMIŞ yağda analiz ise makinenin durumunu okumak için yapılır — element analizi aşınma metallerini (demir, bakır, krom, alüminyum) gösterir, su ve yakıt kirlenmesi sızıntıya işaret eder, oksidasyon ve asit sayısı yağın ömrünü belirler.
Kullanılmış yağ analizi bu yüzden bir KESTİRİMCİ BAKIM aracıdır. Düzenli aralıklarla alınan numunelerin eğilimi izlenir; tek bir sonuç değil trend anlamlıdır. Demir seviyesinin aylar içinde tırmanması, arıza olmadan önce müdahale imkânı verir.
Denizcilik yakıtları alanın en hareketli alt gövdesidir. Kükürt sınırlamalarının küresel ölçekte sıkılaşması yeni karışım yakıtları ortaya çıkardı; bu yakıtlarda kararlılık, uyumluluk (iki yakıtın karıştığında çökelme yapıp yapmaması) ve katalitik ince toz içeriği kritik parametreler hâline geldi.
Numune alma bu ailede de sonucun parçasıdır. Tank dibinden alınan numune ile üst seviyeden alınan numune farklı su ve tortu içeriği gösterir; ticari teslimde numune alma noktası ve yöntemi sözleşmeyle belirlenir.
Bu alanın yöntem grupları
Fiziksel özellikler
Yoğunluk (salınımlı U-tüp ve hidrometre), kinematik viskozite, distilasyon, akma ve bulutlanma noktası, parlama noktası.
Yanma özellikleri
Setan sayısı ve setan indeksi, araştırma ve motor oktan sayısı, ısıl değer.
Kükürt ve element
UV floresans ve XRF ile kükürt; ICP ile element analizi ve katık içeriği.
Kararlılık ve korozyon
Oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu, su ve tortu, filtre tıkanma eğilimi.
Bileşim analizi
Gaz kromatografisiyle kaynama aralığı dağılımı, hidrokarbon tipleri (FIA), benzen ve aromatik içeriği, yağ asidi metil ester içeriği.
Kullanılmış yağ
Aşınma metalleri, kirlenme (su, yakıt, kurum), oksidasyon, asit ve baz sayısı, viskozite değişimi.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Şartname yöntemi de bağlar; farklı bir yöntemle ölçülen sonuç şartname uygunluğu için kabul edilmeyebilir.
- Kullanılmış yağda tek bir sonuç anlamlı değildir; karar trend üzerinden verilir.
- Numune alma noktası sonucu belirler; tank dibi ile üst seviye farklı su ve tortu gösterir.
- Setan indeksi hesaplanmış bir değerdir, ölçülmüş setan sayısıyla aynı şey değildir.
- Biyodizel karışımlı yakıtlarda depolama ömrü ve mikrobiyal büyüme farklı davranır; klasik dizel parametreleri yetmez.
- Farklı kaynaklardan gelen denizcilik yakıtlarının karıştırılması çökelme yapabilir; uyumluluk ayrıca değerlendirilir.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Yakıt partisinin şartnameye uygunluğu ve ticari teslim
- Kullanılmış yağ analizine dayalı kestirimci bakım kararı
- Gümrük ve vergi sınıflandırması için parametre tespiti
- Depolama, karıştırma ve nakil sonrası kalite doğrulaması
- Emisyon mevzuatı kapsamında kükürt sınırlarına uyum
İlgili Testler
Akma Noktası Tayini Hakkında Sık Sorulan Sorular
Akma noktası uygun ama araç kışın çalışmıyor, neden?
Çünkü filtre tıkanması akma noktasından çok önce başlar. Belirleyici parametre CFPP'dir; akma noktası yalnızca ürünün hiç akmadığı sınırı gösterir.