Yağda Element Analizi — ASTM D5185 / IP 501 / ICP-OES

Yakıt ve Yağda Element Analizi Nedir?

Yağ ve yakıtta element analizi, numunedeki metal ve metaloid derişimlerinin belirlenmesidir. Sonuçlar üç grupta yorumlanır: AŞINMA METALLERİ (demir, bakır, krom, kurşun, alüminyum, kalay), KİRLETİCİLER (silisyum, sodyum, potasyum, bor) ve KATKI ELEMENTLERİ (çinko, fosfor, kalsiyum, magnezyum, molibden).

Yakıt ve Yağda Element Analizi Amacı

Amaç, makinede hangi bileşenin aşındığını tespit etmek, dışarıdan giren kirleticiyi belirlemek ve katkı paketinin tükenip tükenmediğini izlemektir.

Yakıt ve Yağda Element Analizi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Kullanılmış motor ve dişli yağları
Hidrolik ve türbin yağları
Rezidüel denizcilik yakıtları
Ham petrol ve rafineri akımları
Yeni yağ katkı doğrulama numuneleri

Yakıt ve Yağda Element Analizi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

Petrol & GazPetrokimyaEnerjiOtomotivDenizcilikEndüstriyel Ekipman

Yakıt ve Yağda Element Analizi İçin İlgili Standartlar

ASTM D5185 (ICP-OES ile yağda element analizi)
IP 501 (yakıtta metal analizi — ICP)
IP 470 (alüminyum ve silisyum)
ASTM D6595 (RDE spektrometri)
ASTM D7111 (ICP ile orta damıtıklarda element)

Yakıt ve Yağda Element Analizi Koşulları

Parçacık boyutu sınırı: ICP yöntemleri büyük aşınma parçacıklarını tam görmez; büyük parçacıklar için ayrı teknik gerekir
Numune hazırlama: Çözücüyle seyreltme veya asitle çözünürleştirme
Referans: Yeni yağın katkı element profili karşılaştırma için gerekir
Birim: mg/kg (ppm)

Yakıt ve Yağda Element Analizi Cihazı

ICP-OES
RDE spektrometre
Mikrodalga çözünürleştirme sistemi
Analitik terazi ve seyreltme düzenekleri

Yakıt ve Yağda Element Analizi İçin Numune Gereksinimleri

Temiz numune kabı ve tutarlı numune noktası
Yeni yağ referans numunesi sağlanmalı
Makine tipi, yağ tipi ve servis süresi bildirilmeli
Numune homojenleştirilmiş olmalı

Yakıt ve Yağda Element Analizi Süresi

ICP ölçümü hızlıdır; çok elementli analiz tek çalışmada yapılır ve sonuç genellikle birkaç iş günü içinde raporlanır.

Yakıt ve Yağda Element Analizi Prosedürü

1Numune homojenleştirilir ve tartılır.
2Çözücüyle seyreltilir veya asitle çözünürleştirilir.
3İç standart eklenir.
4ICP ile element derişimleri ölçülür.
5Kontrol numunesiyle doğruluk teyit edilir.
6Sonuçlar aşınma, kirletici ve katkı gruplarında yorumlanır.

Yakıt ve Yağda Element Analizi Kabul Kriterleri

Yakıtlarda kabul kriteri şartnamedeki metal sınırlarıdır (denizcilik yakıtında alüminyum+silisyum gibi). Kullanılmış yağda sabit sınır yoktur; değerlendirme yeni yağ referansına ve eğilime göre yapılır, ekipman üreticisinin eşikleri esas alınır.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Element deseni kaynağı gösterir: demir ve krom birlikte artıyorsa silindir/segman, bakır ve kalay yatak, silisyum toz girişi, sodyum ve bor soğutucu kaçağı anlamına gelebilir. ICP yöntemlerinin parçacık boyutu sınırı önemlidir: ciddi bir aşınmada oluşan büyük parçacıklar tam ölçülemez, bu yüzden ferrografi veya partikül sayımı tamamlayıcı olarak kullanılır.

Yakıt ve Yağda Element Analizi Raporu

Numune tanımı, makine ve servis bilgisi
Uygulanan standart ve ölçüm tekniği
Element bazında sonuçlar (mg/kg)
Yeni yağ referans profili
Aşınma, kirletici ve katkı grubu yorumları
Eğilim değerlendirmesi

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Akaryakıt ve LPG piyasası teknik düzenlemeleri (EPDK)
AB 2009/30/EC (yakıt kalitesi direktifi)
Yağlama yağlarının piyasaya arzına ilişkin tebliğler

Petrol, Yakıt ve Yağ Analizleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Metals deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Petrol, yakıt ve yağ analizleri, akışkanın şartnameye uygun olup olmadığını ve kullanım sırasında nasıl davrandığını belirler. Bu alanda standartlar büyük ölçüde ASTM ve EN yayınlarından oluşur ve her parametre için ayrı bir yöntem tanımlanır.

Bu ailenin ayırt edici yönü, ürün şartnamelerinin PARAMETRE LİSTELERİ hâlinde yazılmasıdır. EN 590 (dizel), EN 228 (benzin), EN 14214 (biyodizel) ve ISO 8217 (denizcilik yakıtları) gibi şartnameler her parametre için hem limit hem o limitin hangi yöntemle ölçüleceğini birlikte belirtir. Yöntem değişirse sonuç da değişebilir; bu yüzden şartname yöntemi de bağlar ve "eşdeğer yöntem" kullanımı ancak şartname izin veriyorsa mümkündür.

Yakıt tarafında parametreler ürünün üç farklı özelliğini anlatır. Fiziksel özellikler (yoğunluk, viskozite, distilasyon eğrisi, akma noktası, bulutlanma noktası) yakıtın pompalanabilirliğini ve soğukta davranışını belirler. Yanma özellikleri (setan sayısı, oktan sayısı, ısıl değer) motordaki performansı gösterir. Kirletici ve kararlılık parametreleri (kükürt, su, tortu, oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu) hem emisyonu hem depolama ömrünü etkiler.

Yağ analizi iki farklı amaçla yapılır ve ikisi karıştırılmamalıdır. YENİ yağda analiz, ürünün şartnameye uygunluğunu doğrular: viskozite indeksi, katık içeriği, parlama noktası. KULLANILMIŞ yağda analiz ise makinenin durumunu okumak için yapılır — element analizi aşınma metallerini (demir, bakır, krom, alüminyum) gösterir, su ve yakıt kirlenmesi sızıntıya işaret eder, oksidasyon ve asit sayısı yağın ömrünü belirler.

Kullanılmış yağ analizi bu yüzden bir KESTİRİMCİ BAKIM aracıdır. Düzenli aralıklarla alınan numunelerin eğilimi izlenir; tek bir sonuç değil trend anlamlıdır. Demir seviyesinin aylar içinde tırmanması, arıza olmadan önce müdahale imkânı verir.

Denizcilik yakıtları alanın en hareketli alt gövdesidir. Kükürt sınırlamalarının küresel ölçekte sıkılaşması yeni karışım yakıtları ortaya çıkardı; bu yakıtlarda kararlılık, uyumluluk (iki yakıtın karıştığında çökelme yapıp yapmaması) ve katalitik ince toz içeriği kritik parametreler hâline geldi.

Numune alma bu ailede de sonucun parçasıdır. Tank dibinden alınan numune ile üst seviyeden alınan numune farklı su ve tortu içeriği gösterir; ticari teslimde numune alma noktası ve yöntemi sözleşmeyle belirlenir.

Bu alanın yöntem grupları

Fiziksel özellikler
Yoğunluk (salınımlı U-tüp ve hidrometre), kinematik viskozite, distilasyon, akma ve bulutlanma noktası, parlama noktası.
Yanma özellikleri
Setan sayısı ve setan indeksi, araştırma ve motor oktan sayısı, ısıl değer.
Kükürt ve element
UV floresans ve XRF ile kükürt; ICP ile element analizi ve katık içeriği.
Kararlılık ve korozyon
Oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu, su ve tortu, filtre tıkanma eğilimi.
Bileşim analizi
Gaz kromatografisiyle kaynama aralığı dağılımı, hidrokarbon tipleri (FIA), benzen ve aromatik içeriği, yağ asidi metil ester içeriği.
Kullanılmış yağ
Aşınma metalleri, kirlenme (su, yakıt, kurum), oksidasyon, asit ve baz sayısı, viskozite değişimi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Şartname yöntemi de bağlar; farklı bir yöntemle ölçülen sonuç şartname uygunluğu için kabul edilmeyebilir.
Kullanılmış yağda tek bir sonuç anlamlı değildir; karar trend üzerinden verilir.
Numune alma noktası sonucu belirler; tank dibi ile üst seviye farklı su ve tortu gösterir.
Setan indeksi hesaplanmış bir değerdir, ölçülmüş setan sayısıyla aynı şey değildir.
Biyodizel karışımlı yakıtlarda depolama ömrü ve mikrobiyal büyüme farklı davranır; klasik dizel parametreleri yetmez.
Farklı kaynaklardan gelen denizcilik yakıtlarının karıştırılması çökelme yapabilir; uyumluluk ayrıca değerlendirilir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Yakıt partisinin şartnameye uygunluğu ve ticari teslim
Kullanılmış yağ analizine dayalı kestirimci bakım kararı
Gümrük ve vergi sınıflandırması için parametre tespiti
Depolama, karıştırma ve nakil sonrası kalite doğrulaması
Emisyon mevzuatı kapsamında kükürt sınırlarına uyum

İlgili Testler

Yakıt ve Yağda Element Analizi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Demir değeri normal ama makinede ses var, analiz neden göstermiyor?

ICP yöntemleri yalnızca küçük parçacıkları güvenilir biçimde ölçer. Büyük parçacık üreten ciddi aşınmalarda değerler yanıltıcı biçimde düşük kalabilir; bu durumda ferrografi veya partikül sayımı yapılmalıdır.

Katkı elementleri neden izleniyor?

Çinko, fosfor ve kalsiyum gibi elementlerin düşüşü katkı paketinin tükendiğini gösterir. Ayrıca beklenmeyen bir katkı profili, yanlış yağ eklendiğine işaret eder.