Yırtılma Dayanımı Testi — ISO 13937 / ISO 3377 / ASTM D1424 · Ayakkabı ve Deri Testleri

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Nedir?

Yırtılma dayanımı testi, malzemede önceden açılmış bir kesiğin ilerletilmesi için gereken kuvveti ölçer. Kopma (tensile) dayanımından farklı bir özelliktir: kopma testi malzemenin tamamının yükü taşıma kapasitesini, yırtılma testi ise mevcut bir hasarın yayılmaya karşı direncini gösterir. Kullanımda hasar çoğunlukla küçük bir kesikten başlar, bu yüzden yırtılma dayanımı pratikte daha belirleyicidir. Tekstil ve deride farklı standartlar kullanılır ve sonuçları birbiriyle karşılaştırılamaz.

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Amacı

Amaç, kumaşın kullanımda oluşan küçük hasarların büyümesine ne kadar direndiğini belirlemek ve şartname uygunluğunu doğrulamaktır.

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Dış giyim ve iş elbisesi kumaşları
Ev tekstili ve döşemelik kumaşlar
Çadır, tente ve branda
Teknik ve endüstriyel tekstiller
Kaplamalı kumaşlar
Ayakkabı üst derileri ve saraciye derileri

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

TekstilPerakendeTüketici ÜrünleriSavunmaOtomotivYapıDeriAyakkabı

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 13937-1 (tekstil — balistik sarkaç, Elmendorf)
TS EN ISO 13937-2 (tekstil — pantolon şeklinde numune, tek yırtık)
TS EN ISO 13937-3 (tekstil — kanat şeklinde numune)
TS EN ISO 13937-4 (tekstil — dil şeklinde numune, çift yırtık)
ASTM D1424 (Elmendorf)
ASTM D2261 (dil yırtılması)
TS EN ISO 3377-1 / -2 (deri — tek ve çift kenar yırtılma yükü)
TS EN ISO 2418 / 2419 (deri — numune alma ve şartlandırma)

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Koşulları

Şartlandırma: Tekstilde ISO 139 (20 °C ± 2 °C, %65 ± 4 bağıl nem); deride ISO 2419
Yön: Tekstilde çözgü ve atkı, deride omurgaya paralel ve dik yön ayrı ölçülür
Yöntem seçimi: Sarkaç yöntemi ince kumaşlar için, çekme cihazlı yöntemler ağır kumaşlar ve deri için uygundur
Kalınlık: Deride sonuç kalınlığa bağlıdır; kalınlık ölçülüp raporlanır

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Cihazı

Elmendorf balistik sarkaç cihazı
Sabit uzama hızlı çekme test cihazı
Yırtılma deneyi çeneleri ve pimleri (deri için)
Numune kesme kalıbı ve şablonlar
Kalınlık ölçer
Şartlandırma kabini

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) İçin Numune Gereksinimleri

Her yön için ayrı numune setleri (tekstilde çözgü/atkı, deride omurgaya paralel/dik)
Standardın öngördüğü sayıda tekrar (yöntemine göre değişir)
Tekstil numuneleri aynı çözgü veya atkı ipliğini içermeyecek şekilde kaydırılarak kesilmeli
Deri numunesi ISO 2418'de tanımlı bölgeden alınmalı ve kalınlığı ölçülmeli
Başlangıç kesiği standartta tanımlanan boyda ve konumda açılmalı

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Süresi

Deneyin kendisi kısadır; süreyi numune hazırlığı ve şartlandırma belirler. Yöntem ve yön sayısı arttıkça toplam süre artar.

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Prosedürü

1Numuneler şartlandırılır ve yöne göre işaretlenerek kesilir.
2Standartta tanımlanan başlangıç kesiği açılır.
3Numune cihaza standardın öngördüğü şekilde bağlanır.
4Sarkaç serbest bırakılır veya çeneler tanımlı hızla ayrılır.
5Yırtılma kuvveti kaydedilir; çekme cihazlı yöntemlerde tepe değerlerinin ortalaması alınır.
6Her yön için sonuçlar ayrı ayrı raporlanır.

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Kabul Kriterleri

Kabul kriteri ürün standardı veya müşteri şartnamesindeki minimum kuvvet değeridir. Deney standardı yöntemi tanımlar, geçme değerini tanımlamaz.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Yön sonuçları ayrı değerlendirilir; genellikle biri belirgin şekilde düşüktür ve ürünün zayıf yönünü belirler. Farklı yöntemlerle (sarkaç, dil, tek/çift kenar) alınan sonuçlar sayısal olarak karşılaştırılamaz; şartnamede hangi standardın hangi bölümünün istendiği açıkça belirtilmelidir.

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Raporu

Numune tanımı, malzeme türü ve yapısı
Uygulanan standart bölümü ve numune biçimi
Her yön için tekil ve ortalama kuvvet değerleri (N)
Deride kalınlık ve gerekiyorsa N/mm sonucu
Standart sapma ve varyasyon katsayısı
Şartlandırma koşulları

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Bu deney bir yöntem standardıdır ve doğrudan bir mevzuat hükmüne bağlı değildir; zorunlu olup olmadığını ürünün tabi olduğu mevzuat ile müşteri şartnamesi belirler. Ürününüz için geçerli mevzuat teklif aşamasında kapsamla birlikte yazılı olarak bildirilir.

Ayakkabı ve Deri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Tear deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Ayakkabı ve deri deneyleri, ürünün fiziksel dayanımını ve kimyasal güvenliğini birlikte değerlendirir. Ayakkabı ÇOK BİLEŞENLİ bir üründür: taban, üst malzeme, astar, iç taban, ökçe ve yapıştırma hattı ayrı ayrı ve birlikte sınanır. Bir bileşenin iyi olması ürünün iyi olduğunu göstermez; arıza çoğunlukla bileşenlerin birleştiği yerde çıkar.

Fiziksel tarafta en sık görülen saha arızası TABAN-ÜST AYRILMASIDIR. Bu yüzden yapışma dayanımı alanın en kritik ölçümüdür ve yapıştırma prosesinin (yüzey hazırlığı, yapıştırıcı seçimi, presleme koşulları) doğrudan göstergesidir. İkinci sırada taban aşınması ve bükülme dayanımı gelir: bir ayakkabı ömrü boyunca yüz binlerce kez bükülür.

Kayma direnci güvenlik açısından en önemli parametredir ve ölçümü yüzeye bağlıdır: ıslak seramik, yağlı çelik ve kuru zemin farklı sonuç verir. Bu yüzden kayma direnci tek bir sayı olarak değil, hangi yüzey ve hangi kayma yönünde ölçüldüğü belirtilerek raporlanır.

Koruyucu ayakkabıda ayrı bir gövde işler ve bu, ticari olarak en kritik ayrımdır. Burun koruması (darbe ve baskı), delinme direnci, antistatik davranış, ısı ve soğuk yalıtımı, elektrik yalıtımı ve yakıt dayanımı kişisel koruyucu donanım gereklilikleri kapsamında değerlendirilir. Bu ürünlerde CE zorunludur ve kategori seçimi doğru yapılmalıdır; sıradan bir ayakkabı deney raporu bu dosyayı karşılamaz.

Kimyasal tarafta deride KROM (VI) özel bir yere sahiptir. Derinin tabaklanmasında kullanılan krom (III), depolama ve yaşlanma sırasında oksitlenerek krom (VI)'ya dönüşebilir; yani üretimde uygun çıkan bir deri, aylar sonra limiti aşabilir. Bu yüzden ölçüm zamanı ve numunenin geçmişi sonucu etkiler ve yaşlandırma sonrası ölçüm istenebilir.

Diğer kimyasal kalemler azo boyarmaddelerden aromatik aminler, pentaklorofenol, kısa zincirli klorlu parafinler, dimetil fumarat ve ftalatlardır. Bu kalemler REACH kısıtlamalarından ve marka kısıtlı madde listelerinden gelir.

Tüketici ayakkabısında CE işareti YOKTUR; yükümlülük malzeme bileşimi etiketlemesi, kimyasal kısıtlamalara uyum ve genel ürün güvenliği üzerinden işler. Etiketleme kendine özgü bir kuraldır: üst, astar-iç taban ve dış taban için kullanılan malzeme türü simgelerle gösterilir.

Konfor ve fonksiyonel iddialar (su geçirmezlik, nem yönetimi, hava geçirgenliği) ayrı deneylerle desteklenir ve bu iddialar pazarlama metninde kullanılıyorsa kanıt gerektirir.

Bu alanın yöntem grupları

Yapışma ve mukavemet
Taban-üst yapışma dayanımı, dikiş mukavemeti, ökçe bağlantı dayanımı, kayış ve toka dayanımı.
Aşınma ve bükülme
Taban aşınması, bükülme dayanımı (kuru ve düşük sıcaklıkta), iç taban aşınması.
Kayma direnci
Islak seramik, yağlı çelik ve kuru zemin üzerinde ileri ve geri kayma ölçümleri.
Koruyucu özellikler
Burun darbe ve baskı dayanımı, delinme direnci, antistatik, ısı ve soğuk yalıtımı, yakıt ve kimyasal dayanımı.
Deri kimyası
Krom (VI), azo boyarmadde aminleri, pentaklorofenol, kısa zincirli klorlu parafinler, pH ve yağ içeriği.
Konfor ve fonksiyon
Su geçirmezlik, su buharı geçirgenliği, nem yönetimi, renk haslığı ve terleme etkisi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Koruyucu işlev iddiası taşıyan ayakkabı KKD mevzuatına girer ve CE gerektirir; tüketici ayakkabısı deney raporu bu dosyayı karşılamaz.
Krom (VI) sonucu numunenin yaşına ve depolama koşuluna bağlıdır; üretim çıkışı uygun olan deri sonradan limiti aşabilir.
Kayma direnci tek bir sayı değildir; yüzey ve yön belirtilmeden yorumlanamaz.
Bir bileşen için alınan sonuç ürünün tamamını kapsamaz; birleşim yerleri ayrıca sınanır.
Etiketleme kuralları malzeme simgeleriyle yürür; yanlış simge gümrük ve piyasa gözetiminde sorun doğurur.
Su geçirmezlik iddiası, hangi deneyle ve kaç bükülme çevriminden sonra ölçüldüğü belirtilmeden doğrulanabilir değildir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Marka kısıtlı madde listesi uygunluğu
Koruyucu ayakkabıda KKD kategorisi ve CE dosyası
Tedarikçi ve parti bazlı kabul kontrolü
Saha şikâyetlerinin (yapışma açılması, taban ayrılması) kök neden analizi
Fonksiyonel iddiaların desteklenmesi

İlgili Testler

Yırtılma Dayanımı Testi (Tear Strength) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kopma dayanımı yüksekse yırtılma da yüksek olur mu?

Olmayabilir. Sıkı dokunmuş bir kumaş yüksek kopma dayanımı gösterirken düşük yırtılma dayanımına sahip olabilir; iplikler yer değiştiremediği için yük tek noktada toplanır. İki özellik ayrı ayrı ölçülür.

Hangi yöntemi seçmeliyim?

Şartnameniz bir yöntem belirtiyorsa o kullanılır. Belirtmiyorsa malzeme ve ağırlık belirleyicidir: Elmendorf sarkacının kapasitesi sınırlıdır ve ağır kumaşlarda yetersiz kalır; bu durumda çekme cihazlı pantolon veya dil yöntemi tercih edilir. Deri için ISO 3377 kullanılır.

Deri sonucu kumaş sonucuyla karşılaştırılabilir mi?

Karşılaştırılamaz. ISO 13937 ile ISO 3377 farklı numune geometrisi ve farklı yükleme biçimi kullanır. Aynı ürün ailesi içinde bile yalnızca aynı standardın aynı bölümüyle alınmış sonuçlar kıyaslanır.