Renk Haslığı Testleri — ISO 105 Serisi · Ayakkabı ve Deri Testleri

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Nedir?

Renk haslığı, bir tekstil ürünündeki rengin kullanım ve bakım sırasında karşılaştığı etkilere karşı direncidir. ISO 105 serisi her etki için ayrı bir deney tanımlar. Her deneyde iki ayrı sonuç üretilir: numunedeki renk değişimi ve numunenin temas ettiği beyaz refakat kumaşındaki kirlenme.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Amacı

Amaç, rengin kullanım ömrü boyunca ne kadar koruyacağını ve diğer ürünleri boyayıp boyamayacağını belirlemektir. Renk aktarımı, özellikle açık renkli ürünlerle birlikte yıkanan koyu ürünlerde yaygın bir müşteri şikâyeti sebebidir.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Tüm boyalı ve baskılı tekstil ürünleri
Hazır giyim
Ev tekstili
Döşemelik kumaşlar
Deri ve suni deri ürünler

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

TekstilPerakendeTüketici ÜrünleriMobilyaOtomotivDeri

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 105-A01 (genel ilkeler)
TS EN ISO 105-A02 (renk değişimi gri skalası)
TS EN ISO 105-A03 (kirlenme gri skalası)
TS EN ISO 105-F serisi (refakat kumaşları)
TS EN ISO 105-C06, -X12, -E04, -B02, -E01 (tekstil — etki bazlı deneyler)
TS EN ISO 11640 (deri — ileri geri sürtme haslığı)
TS EN ISO 15701 (deri — polimer malzemeye renk göçü)
TS EN ISO 17700 (ayakkabı üst malzemeleri — renk haslığı)

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Koşulları

Refakat kumaşı: ISO 105-F serisine uygun çok lifli veya tek lifli beyaz kumaş
Değerlendirme: Standart aydınlatma kabininde D65 ışık kaynağı altında
Skala: 1–5 gri skala; 5 en iyi

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Cihazı

Standart aydınlatmalı renk değerlendirme kabini
ISO 105-A02 ve A03 gri skalaları
Spektrofotometre (aletsel değerlendirme için)
Etki bazlı deney cihazları

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) İçin Numune Gereksinimleri

Her renk ve her baskı deseni için ayrı numune
Numune boyutu ilgili ISO 105 bölümünde tanımlanır
Refakat kumaşı numuneyle birlikte hazırlanır
Değerlendirme için işlem görmemiş referans numune ayrılmalı

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Süresi

Süre uygulanan deneye göre değişir: sürtme haslığı dakikalar, yıkama haslığı saatler, ışık haslığı ise istenen mavi yün seviyesine göre günler alabilir.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Prosedürü

1Numune ve refakat kumaşı ilgili ISO 105 bölümüne göre hazırlanır.
2Tanımlı etki (yıkama, sürtme, ter, ışık, su) uygulanır.
3Numune kurutulur ve şartlandırılır.
4Renk değişimi A02, kirlenme A03 skalasıyla değerlendirilir.
5En az iki değerlendirici bağımsız not verir.
6Her etki için notlar ayrı ayrı raporlanır.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Kabul Kriterleri

Standart ölçüm yöntemini tanımlar, geçme notunu tanımlamaz. Kabul eşiği müşteri şartnamesiyle belirlenir; perakende zincirlerinin çoğu iç giyimde ve açık renklerde daha yüksek not ister. Şartname verilmediğinde rapor yalnızca ölçülen notu bildirir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sonuç 1–5 arası gri skala notu olarak verilir: renk değişimi ISO 105-A02, kirlenme ISO 105-A03 skalasına göre değerlendirilir. 5 değişim yok, 1 en şiddetli değişim demektir. Ara notlar (4-5, 3-4 gibi) kullanılır.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Raporu

Numune tanımı, renk ve baskı bilgisi
Uygulanan ISO 105 bölümleri
Her deney için renk değişimi notu
Refakat kumaşındaki her lif için kirlenme notu
Değerlendirme koşulları ve ışık kaynağı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Bu deney bir yöntem standardıdır ve doğrudan bir mevzuat hükmüne bağlı değildir; zorunlu olup olmadığını ürünün tabi olduğu mevzuat ile müşteri şartnamesi belirler. Ürününüz için geçerli mevzuat teklif aşamasında kapsamla birlikte yazılı olarak bildirilir.

Ayakkabı ve Deri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Color Fastness deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Ayakkabı ve deri deneyleri, ürünün fiziksel dayanımını ve kimyasal güvenliğini birlikte değerlendirir. Ayakkabı ÇOK BİLEŞENLİ bir üründür: taban, üst malzeme, astar, iç taban, ökçe ve yapıştırma hattı ayrı ayrı ve birlikte sınanır. Bir bileşenin iyi olması ürünün iyi olduğunu göstermez; arıza çoğunlukla bileşenlerin birleştiği yerde çıkar.

Fiziksel tarafta en sık görülen saha arızası TABAN-ÜST AYRILMASIDIR. Bu yüzden yapışma dayanımı alanın en kritik ölçümüdür ve yapıştırma prosesinin (yüzey hazırlığı, yapıştırıcı seçimi, presleme koşulları) doğrudan göstergesidir. İkinci sırada taban aşınması ve bükülme dayanımı gelir: bir ayakkabı ömrü boyunca yüz binlerce kez bükülür.

Kayma direnci güvenlik açısından en önemli parametredir ve ölçümü yüzeye bağlıdır: ıslak seramik, yağlı çelik ve kuru zemin farklı sonuç verir. Bu yüzden kayma direnci tek bir sayı olarak değil, hangi yüzey ve hangi kayma yönünde ölçüldüğü belirtilerek raporlanır.

Koruyucu ayakkabıda ayrı bir gövde işler ve bu, ticari olarak en kritik ayrımdır. Burun koruması (darbe ve baskı), delinme direnci, antistatik davranış, ısı ve soğuk yalıtımı, elektrik yalıtımı ve yakıt dayanımı kişisel koruyucu donanım gereklilikleri kapsamında değerlendirilir. Bu ürünlerde CE zorunludur ve kategori seçimi doğru yapılmalıdır; sıradan bir ayakkabı deney raporu bu dosyayı karşılamaz.

Kimyasal tarafta deride KROM (VI) özel bir yere sahiptir. Derinin tabaklanmasında kullanılan krom (III), depolama ve yaşlanma sırasında oksitlenerek krom (VI)'ya dönüşebilir; yani üretimde uygun çıkan bir deri, aylar sonra limiti aşabilir. Bu yüzden ölçüm zamanı ve numunenin geçmişi sonucu etkiler ve yaşlandırma sonrası ölçüm istenebilir.

Diğer kimyasal kalemler azo boyarmaddelerden aromatik aminler, pentaklorofenol, kısa zincirli klorlu parafinler, dimetil fumarat ve ftalatlardır. Bu kalemler REACH kısıtlamalarından ve marka kısıtlı madde listelerinden gelir.

Tüketici ayakkabısında CE işareti YOKTUR; yükümlülük malzeme bileşimi etiketlemesi, kimyasal kısıtlamalara uyum ve genel ürün güvenliği üzerinden işler. Etiketleme kendine özgü bir kuraldır: üst, astar-iç taban ve dış taban için kullanılan malzeme türü simgelerle gösterilir.

Konfor ve fonksiyonel iddialar (su geçirmezlik, nem yönetimi, hava geçirgenliği) ayrı deneylerle desteklenir ve bu iddialar pazarlama metninde kullanılıyorsa kanıt gerektirir.

Bu alanın yöntem grupları

Yapışma ve mukavemet
Taban-üst yapışma dayanımı, dikiş mukavemeti, ökçe bağlantı dayanımı, kayış ve toka dayanımı.
Aşınma ve bükülme
Taban aşınması, bükülme dayanımı (kuru ve düşük sıcaklıkta), iç taban aşınması.
Kayma direnci
Islak seramik, yağlı çelik ve kuru zemin üzerinde ileri ve geri kayma ölçümleri.
Koruyucu özellikler
Burun darbe ve baskı dayanımı, delinme direnci, antistatik, ısı ve soğuk yalıtımı, yakıt ve kimyasal dayanımı.
Deri kimyası
Krom (VI), azo boyarmadde aminleri, pentaklorofenol, kısa zincirli klorlu parafinler, pH ve yağ içeriği.
Konfor ve fonksiyon
Su geçirmezlik, su buharı geçirgenliği, nem yönetimi, renk haslığı ve terleme etkisi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Koruyucu işlev iddiası taşıyan ayakkabı KKD mevzuatına girer ve CE gerektirir; tüketici ayakkabısı deney raporu bu dosyayı karşılamaz.
Krom (VI) sonucu numunenin yaşına ve depolama koşuluna bağlıdır; üretim çıkışı uygun olan deri sonradan limiti aşabilir.
Kayma direnci tek bir sayı değildir; yüzey ve yön belirtilmeden yorumlanamaz.
Bir bileşen için alınan sonuç ürünün tamamını kapsamaz; birleşim yerleri ayrıca sınanır.
Etiketleme kuralları malzeme simgeleriyle yürür; yanlış simge gümrük ve piyasa gözetiminde sorun doğurur.
Su geçirmezlik iddiası, hangi deneyle ve kaç bükülme çevriminden sonra ölçüldüğü belirtilmeden doğrulanabilir değildir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Marka kısıtlı madde listesi uygunluğu
Koruyucu ayakkabıda KKD kategorisi ve CE dosyası
Tedarikçi ve parti bazlı kabul kontrolü
Saha şikâyetlerinin (yapışma açılması, taban ayrılması) kök neden analizi
Fonksiyonel iddiaların desteklenmesi

İlgili Testler

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tek bir haslık testi yeterli mi?

Yeterli değildir. Her etki ayrı bir deneydir: yıkamaya dayanıklı bir renk ışıkta solabilir, ışığa dayanıklı bir renk terle akabilir. Ürünün kullanım biçimi hangi deneylerin gerektiğini belirler.

Refakat kumaşı neden çok lifli?

Çünkü renk aktarımı lif türüne göre değişir. Çok lifli refakat kumaşı asetat, pamuk, naylon, polyester, akrilik ve yün şeritlerini bir arada taşır; böylece tek deneyde hangi lifin kirlendiği görülür.

Deri ürünler için de ISO 105 mi kullanılıyor?

Değerlendirme skalaları (A02/A03) ortaktır ancak deneyler farklıdır. Deride ISO 11640 ileri geri sürtme, ISO 15701 polimere renk göçü ve ayakkabı üst malzemeleri için ISO 17700 kullanılır. Tekstil için alınan bir haslık raporu deri bileşeni kapsamaz.