PMI | EUROLAB

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Nedir?

PMI (Positive Material Identification), bir parçanın gerçekten beyan edilen alaşımdan olup olmadığının sahada ve tahribatsız biçimde doğrulanmasıdır. Taşınabilir XRF veya taşınabilir OES cihazlarıyla yapılır; sonuç saniyeler içinde alınır.

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Amacı

Amaç, yanlış malzemenin hatta girmesini önlemektir. Bir paslanmaz boru hattına karbon çelik bir bağlantı elemanı takılması, servis koşullarında hızlı korozyon ve ani hasar anlamına gelir. Petrokimya ve enerji tesislerinde PMI çoğu zaman sözleşme şartıdır.

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Boru hatları ve bağlantı elemanları
Vana, flanş ve fittings
Basınçlı kap ve kazan parçaları
Kaynak dikişleri ve dolgu metali doğrulaması
Gelen malzeme kabul kontrolü

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

MetalOtomotivHavacılıkEnerjiMakine İmalatı

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) İçin İlgili Standartlar

API RP 578 (boru sistemlerinde malzeme doğrulama programı)
ASTM E1476 (metal ve alaşımların tanımlanması)
ASTM E572 (paslanmaz ve alaşımlı çeliklerde XRF analizi)
ASME B31.3 (proses boru tesisatı — ilgili olduğunda)

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Koşulları

Cihaz: Taşınabilir XRF veya taşınabilir OES
Yüzey: Ölçüm noktası taşlanır; boya, oksit ve kaplama kaldırılır
Kapsam: Yüzde kaç parçanın kontrol edileceği program şartnamesinden
Sınırlama: Taşınabilir XRF karbon okuyamaz; karbon ayrımı gerekiyorsa OES gerekir

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Cihazı

Taşınabilir XRF cihazı
Taşınabilir OES (arc/spark) cihazı
Yüzey taşlama ekipmanı
Doğrulama için sertifikalı referans numuneler
Kayıt ve etiketleme düzeneği

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) İçin Numune Gereksinimleri

Numune, partiyi veya üretimi temsil edecek biçimde alınmalıdır.
Numune tanımı, malzeme cinsi ve varsa üretim yönü bildirilmelidir.
Uygulanacak standart ve varsa müşteri şartnamesi numuneyle birlikte iletilmelidir.
Deney tahribatlı olabilir; gereken numune sayısı önceden teyit edilmelidir.
Taşıma sırasında deneye girecek yüzeyler korunmalıdır.

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Süresi

Tek bir ölçüm saniyeler–dakikalar sürer. Toplam süre kontrol edilecek parça sayısına ve erişim koşullarına bağlıdır.

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Prosedürü

1Doğrulama programı ve kapsam oranı belirlenir.
2Ölçüm noktaları belirlenir ve yüzeyleri temizlenir.
3Cihaz referans numuneyle doğrulanır.
4Her parçada ölçüm alınır.
5Sonuç beklenen alaşım sınıfıyla karşılaştırılır.
6Uygun parçalar işaretlenir, uygun olmayanlar ayrılır.
7Ölçüm kayıtları izlenebilir biçimde raporlanır.

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Kabul Kriterleri

Yöntem standardı deneyin nasıl yapılacağını tanımlar, sonucun kaç olması gerektiğini değil. Kabul sınırı malzeme veya ürün standardından, müşteri şartnamesinden ya da ilgili mevzuattan gelir; bu yüzden sayfa sayısal sınır vermez.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sonuç, parçanın beyan edilen alaşım sınıfının element aralıklarına uyup uymadığına göre değerlendirilir. Sınıf ayrımı karbon içeriğine dayanıyorsa taşınabilir XRF yetersizdir; bu durumda OES veya laboratuvar analizi gerekir.

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Raporu

Numune tanımı, malzeme/ürün bilgisi ve varsa parti numarası
Numune hazırlama yöntemi ve şartlandırma koşulları
Uygulanan standart ve deney koşulları
Kullanılan cihaz ve kalibrasyon durumu
Ölçüm sonuçları ve birimleri
Ölçüm belirsizliği (talep edilmişse)
Sonucun yalnızca deneye sunulan numuneye ait olduğu beyanı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Ürün ailesine göre uygulanan uyumlaştırılmış standartlar
AB 765/2008 (piyasa gözetimi ve akreditasyon çerçevesi)
İlgili ürün yönetmelikleri ve müşteri şartnameleri

Metal ve Metalurji Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm PMI deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Metal ve metalurji deneyleri, bir metalin ya da kaynaklı bağlantının taşıyabileceği yükü, kırılma davranışını ve iç yapısını belirler. Bu ailenin çıktısı çoğu zaman ürünün kendisi hakkında değil MALZEMENİN kimliği hakkındadır: çelik gerçekten beyan edilen sınıfta mı, kaynak dikişi tasarımın beklediği dayanımı veriyor mu, dökümde kabul edilemez bir iç kusur var mı?

Alanın pratik önemi, bir metal parçanın arızasının nadiren kademeli olmasından gelir. Bir plastik parça deforme olur, eskir, çatlar ve genellikle uyarı verir. Bir kaynak dikişi ya da bağlantı elemanı ise çoğu zaman uyarısız kopar — özellikle yorulma ve gevrek kırılma söz konusuysa. Bu yüzden basınçlı ekipman, kaldırma donanımı, yapı çeliği ve boru hattı gibi alanlarda malzeme deneyleri tasarımın değil MEVZUATIN gereğidir.

Aile üç yöntem grubunu birleştirir ve üçü farklı sorulara yanıt verir. Mekanik deneyler malzemenin yük altındaki davranışını sayısallaştırır. Tahribatsız muayene parçayı bozmadan kusur arar. Metalografi ve kimyasal analiz ise malzemenin neden o davranışı gösterdiğini açıklar — tane yapısı, faz dağılımı, inklüzyon içeriği ve alaşım bileşimi üzerinden.

Bu deneylerin kabul ölçütü neredeyse hiçbir zaman deney standardından gelmez ve bu, alanı anlamanın anahtarıdır. Deney standardı ölçümün nasıl yapılacağını söyler; kabul edilebilir değerler ürün standardından, malzeme sınıfından ya da imalat kodundan gelir. ISO 6892-1 çekme deneyini nasıl yapacağınızı anlatır; o çeliğin kaç MPa akma dayanımı vermesi gerektiğini EN 10025 söyler. Bir rapor okunurken hangi ürün standardına göre değerlendirildiği esastır.

Numune alma bu alanda sonucun ayrılmaz parçasıdır. Aynı dökümden alınan iki numune, alındığı yön ve konuma göre farklı değer verebilir; haddelenmiş üründe hadde yönüne paralel ve dik numuneler farklı sonuç üretir. Bu yüzden ürün standartları numune alma konumunu ve yönünü ayrıca düzenler ve rapor bunu belgelemek zorundadır.

Bu alanın yöntem grupları

Mekanik deneyler
Çekme, basma, eğme, çentik darbe (Charpy), sertlik (Brinell, Vickers, Rockwell), yorulma, sünme ve kırılma tokluğu. Malzemenin yük altındaki davranışını sayısal olarak verir.
Tahribatsız muayene
Radyografi, ultrasonik muayene, penetrant, manyetik parçacık ve görsel muayene. Parçayı bozmadan yüzey ve iç kusurları arar; kaynaklı imalatın vazgeçilmez adımıdır.
Metalografi
Numune hazırlığı, dağlama ve mikroskobik inceleme. Tane boyutu, faz dağılımı, inklüzyon içeriği, karbürleme derinliği ve kaynak ısı etkisi altındaki bölge değerlendirilir.
Kimyasal analiz
Optik emisyon spektrometresi ve ıslak kimya ile alaşım bileşimi doğrulanır; malzeme sınıfının teyidi buradan geçer.
Korozyon davranışı
Tuz sisi, çukurcuk ve aralık korozyonu, intergranüler korozyon deneyleri. Paslanmaz çeliklerde ısıl işlem kalitesinin göstergesi olabilir.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Malzeme sertifikası (EN 10204 3.1 gibi) bir deney raporu değildir; üreticinin beyanıdır. Kritik uygulamalarda bağımsız doğrulama yapılır ve bu ikisi karıştırılmamalıdır.
ASTM ve ISO çekme deneyleri aynı büyüklükleri ölçer ama numune geometrileri farklıdır; sonuçlar birebir eşdeğer sayılmaz ve şartname hangisini istiyorsa o uygulanır.
Sertlik ile dayanım arasındaki dönüşüm tabloları YAKLAŞIKTIR. Sertlikten akma dayanımı hesaplamak, malzeme kabulü için yeterli bir kanıt değildir.
Tahribatsız muayenede "kusur bulunmadı" ifadesi, kusur olmadığı anlamına gelmez; yöntemin tespit sınırının altında kusur bulunabilir. Rapor uygulanan yöntemi ve hassasiyet seviyesini yazmalıdır.
Kaynak dikişinin geçmesi, kaynakçının ya da prosedürün nitelendirilmiş olduğunu göstermez; ikisi ayrı süreçlerdir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Malzeme sertifikasının doğrulanması ve gelen malzeme kabulü
Kaynaklı imalatın onaylanması; kaynakçı ve prosedür nitelendirmesi
Basınçlı ekipman ve yapı elemanlarının imalat kontrolü
Arıza analizi ve saha hasarlarının kök nedeninin belirlenmesi
Isıl işlem ve yüzey işlem proseslerinin doğrulanması

İlgili Testler

PMI (Pozitif Malzeme Tanımlama) Hakkında Sık Sorulan Sorular

PMI laboratuvar analizinin yerine geçer mi?

Geçmez. PMI hızlı bir doğrulamadır ve alaşım sınıfını ayırt etmeye yöneliktir. Tam bileşim ve düşük belirsizlik gerektiğinde laboratuvar analizi yapılır.

Kaynak dikişi de kontrol edilir mi?

Evet. Dolgu metali ana metalden farklı olabilir ve yanlış elektrot kullanımı sık karşılaşılan bir sorundur; program genellikle dikişleri ayrıca kapsar.