Rockwell Sertlik Testi Nedir?
Rockwell sertlik testi, ön yük ve ana yük uygulandıktan sonra kalan kalıcı batma derinliğinin ölçülmesiyle sertliğin doğrudan skaladan okunduğu yöntemdir. Elmas koni veya sert metal bilye batıcı kullanılır.
Rockwell Sertlik Testi Amacı
Amaç, hızlı ve tekrarlanabilir sertlik ölçümüyle ısıl işlem doğrulaması ve seri üretim kalite kontrolü yapmaktır.
Rockwell Sertlik Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Isıl işlem görmüş çelik parçalar
- Bağlantı elemanları
- Demir dışı metaller
- Sert plastikler (M ve R skalaları)
Rockwell Sertlik Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Rockwell Sertlik Testi İçin İlgili Standartlar
- ISO 6508-1
- ASTM E18
Rockwell Sertlik Testi Koşulları
- Skala
- Malzemeye göre seçilir; HRC (elmas koni, 150 kgf), HRB (1,5875 mm bilye, 100 kgf) yaygındır
- Ön yük
- Standart Rockwell'de 10 kgf (98 N)
- Tutma süresi
- Standartta tanımlı, tipik olarak 1–5 s
- Yüzey
- Düzgün, çapaksız ve batıcıya dik
Rockwell Sertlik Testi Cihazı
- Rockwell sertlik ölçme cihazı
- Elmas koni ve bilye batıcılar
- Referans sertlik blokları
- Numune destek örsleri
Rockwell Sertlik Testi İçin Numune Gereksinimleri
- Kalınlık, iz derinliğinin en az on katı olmalı
- Yüzey oksit ve yağdan arınmış olmalı
- İzler kenardan ve birbirinden standardın belirlediği mesafede olmalı
- Genellikle en az üç ölçüm alınır
Rockwell Sertlik Testi Süresi
Ölçüm başına birkaç saniye; yüzey hazırlığı gerekiyorsa süre uzar.
Rockwell Sertlik Testi Prosedürü
- 1Cihaz referans bloklarla doğrulanır.
- 2Malzemeye uygun skala ve batıcı seçilir.
- 3Numune örs üzerine sağlam biçimde oturtulur.
- 4Ön yük ve ardından ana yük uygulanır, tanımlı süre tutulur.
- 5Ana yük kaldırılır ve sertlik değeri doğrudan okunur.
- 6Ölçüm tekrarlanır ve ortalama alınır.
Rockwell Sertlik Testi Kabul Kriterleri
Kabul aralığı ürün veya malzeme standardında verilir. Sonuç daima skala ile birlikte belirtilir (ör. 45 HRC).
Sonuçların Değerlendirilmesi
Ölçümlerin ortalaması ve dağılımı değerlendirilir. Numune hareket ettiyse veya destek yeterli değilse sonuç geçersizdir.
Rockwell Sertlik Testi Raporu
- Uygulanan standart
- Kullanılan skala ve batıcı
- Tek tek ölçümler ve ortalama
- Numune tanımı
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Malzeme ürün standartları
- Isıl işlem şartnameleri
Plastik Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Rockwell deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Plastik deneyleri, polimer malzemenin mekanik, ısıl ve yanma davranışını belirler. Metallerden farklı olarak plastikler VİSKOELASTİKTİR: davranışları yükleme hızına, sıcaklığa ve neme bağlıdır. Bu yüzden aynı malzeme farklı koşullarda farklı sonuç verir ve deney koşulları sonucun ayrılmaz parçasıdır.
Viskoelastisitenin pratik sonucu şudur: plastik bir parça sabit yük altında zamanla deforme olmayı sürdürür (sünme) ve sabit deformasyonda taşıdığı gerilme zamanla düşer (gerilme gevşemesi). Bir vida bağlantısı gevşer, bir kelepçe sıkma kuvvetini kaybeder, bir raf zamanla sarkar. Kısa süreli bir çekme deneyi bu davranışı göstermez; uzun süreli deney ya da hızlandırılmış model gerekir.
Isıl davranış ikinci ana eksendir. Erime akış hızı malzemenin işlenebilirliğini ve parti tutarlılığını gösterir; ısıl deformasyon sıcaklığı ve Vicat yumuşama noktası servis sıcaklığı hakkında kaba bir sınır verir. Termal analiz (DSC, TGA, DMA) ise malzemenin kimliğini ortaya koyar: cam geçiş sıcaklığı, erime davranışı, kristallik, dolgu oranı ve bozunma sıcaklığı.
Yanma davranışı üçüncü eksendir ve ürün standartlarına doğrudan bağlanır. UL 94 sınıfı ile sınır oksijen indeksi malzeme künyesine yazılır; elektrikli cihaz gövdesinde belirli bir sınıf, yapı ürününde başka bir sınıflandırma sistemi istenir.
Yaşlandırma alanın en sık atlanan bölümüdür. Plastikler UV, ısı, nem ve oksijen etkisiyle bozunur: renk değişir, yüzey çatlar, darbe dayanımı düşer. Dış mekânda kullanılacak bir parçanın ilk günkü değerleri değil, yaşlandırma sonrası değerleri anlamlıdır. Ksenon ark ve floresan UV cihazları bu bozunmayı hızlandırarak karşılaştırma imkânı verir.
Bu ailenin çıktısı çoğunlukla malzeme künyesine yazılır ve ürün standartları o künyeye atıf yapar. Ancak künye değeri ile gerçek parça davranışı arasında fark olabilir: kalıplama sırasında oluşan yönlenme, kaynak izi ve iç gerilmeler parçayı numuneden farklı davrandırır.
Geri dönüştürülmüş içerik kullanımı alana yeni bir soru ekledi. Geri dönüşümlü reçine parti başına değişkenlik gösterir; mekanik özellikler, renk ve yanma davranışı bir partiden diğerine kayabilir. Bu yüzden geri dönüşümlü malzeme kullanan üreticide gelen malzeme kontrolü bir tercih değil zorunluluktur.
Bu alanın yöntem grupları
Mekanik
Çekme, basma, eğme, Charpy ve Izod darbe, sertlik (Shore), sünme ve çevresel gerilme çatlaması.
Isıl
Erime akış hızı (MFI), ısıl deformasyon sıcaklığı (HDT), Vicat yumuşama sıcaklığı, doğrusal termal genleşme.
Termal analiz
DSC ile geçiş sıcaklıkları ve kristallik, TGA ile bileşim ve bozunma, DMA ile dinamik mekanik davranış.
Yanma
UL 94 sınıflandırması, sınır oksijen indeksi (LOI), kızgın tel ve iğne alev deneyleri.
Yaşlandırma
Ksenon ark ve floresan UV ile hızlandırılmış yaşlandırma, sıcak hava ile yaşlandırma, nem ve kondensasyon.
Fiziksel
Yoğunluk, su emme, kül içeriği, film ve tabakada gaz ve su buharı geçirgenliği.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Deney hızı ve sıcaklık belirtilmeyen bir plastik sonucu yorumlanamaz; viskoelastik davranış bu parametrelere bağlıdır.
- Numune sonucu gerçek parçaya doğrudan taşınmaz; kalıplama yönlenmesi ve kaynak izi belirleyicidir.
- HDT ve Vicat değerleri servis sıcaklığı DEĞİLDİR; kaba bir üst sınır göstergesidir ve yük altında geçerli değildir.
- UL 94 sınıfı kalınlığa bağlıdır; farklı duvar kalınlığında yeniden doğrulama gerekir.
- Nem alan polimerlerde (poliamid gibi) şartlandırma yapılmazsa sonuçlar yanıltıcı olur.
- ASTM D638 ile ISO 527 sonuçları birebir eşdeğer değildir; numune geometrileri ve hız tanımları farklıdır.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Malzeme seçimi ve tedarikçi onayı
- Ürün standardındaki yanıcılık ve ısıl gerekliliklerin karşılanması
- Geri dönüştürülmüş içerik kullanımının doğrulanması ve parti kontrolü
- Kalıplama proses kontrolü ve parti tutarlılığı
- Dış mekân kullanımı için yaşlandırma dayanımının gösterilmesi
İlgili Testler
Rockwell Sertlik Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Rockwell sonucu neden skala ile yazılıyor?
Farklı skalalar farklı batıcı ve yük kullanır; aynı malzeme farklı skalalarda farklı sayı verir. Bu yüzden değer skala harfiyle birlikte anlam taşır.
İnce sacda Rockwell uygulanabilir mi?
Standart Rockwell için kalınlık sınırı vardır. İnce kesitlerde yüzeysel Rockwell (HR15N gibi) veya Vickers yöntemi tercih edilir.