Scratch (Çizilme) Testi Nedir?
Scratch testi, tanımlı geometride bir uçun sabit veya artan yük altında yüzey boyunca hareket ettirilmesiyle çizilme direncinin belirlendiği deneydir. Sonuç kritik yük veya çizik görünürlüğü olarak ifade edilir.
Scratch (Çizilme) Testi Amacı
Amaç, yüzeyin kullanım sırasında görünür çizik oluşumuna ne kadar dayandığını belirlemek ve kaplama–alt yüzey tutunmasını değerlendirmektir.
Scratch (Çizilme) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Otomotiv iç ve dış trim yüzeyleri
- Boya ve vernik sistemleri
- Sert kaplamalar (PVD, DLC)
- Plastik gövde parçaları
- Mobilya yüzeyleri
Scratch (Çizilme) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Scratch (Çizilme) Testi İçin İlgili Standartlar
- ISO 1518-1
- ISO 1518-2
- ASTM D7027
- ISO 20502
- ASTM G171
Scratch (Çizilme) Testi Koşulları
- Uç geometrisi
- Standartta tanımlı yarıçapta küresel veya elmas uç
- Yük
- Sabit yük veya kademeli artan yük (progressive load)
- Çizme hızı
- Standarda göre sabit hız
- Ortam
- 23 °C ± 2 °C ve %50 ± 5 bağıl nem
Scratch (Çizilme) Testi Cihazı
- Scratch test cihazı
- Kalibreli uçlar
- Optik mikroskop veya konfokal profilometre
- Renk/parlaklık ölçer (görünüm değerlendirmesi için)
Scratch (Çizilme) Testi İçin Numune Gereksinimleri
- Yüzey temiz, kürünü tamamlamış ve düz olmalı
- Kaplama kalınlığı ölçülüp kaydedilmeli
- Çizikler arası mesafe standarda uygun olmalı
- Genellikle en az üç çizik uygulanır
Scratch (Çizilme) Testi Süresi
Deney kısadır; değerlendirme ve mikroskobik inceleme ile birlikte bir numune yarım iş günü alır.
Scratch (Çizilme) Testi Prosedürü
- 1Kaplama kalınlığı ve başlangıç parlaklığı ölçülür.
- 2Uç ve yük düzeni standarda göre ayarlanır.
- 3Tanımlı hızda çizik uygulanır.
- 4Çizik mikroskopla incelenir; kritik yük belirlenir.
- 5Gerekiyorsa parlaklık veya renk değişimi ölçülür.
Scratch (Çizilme) Testi Kabul Kriterleri
Kabul kriteri şartnamede asgari kritik yük veya belirli yükte görünür çizik oluşmaması olarak verilir. Otomotiv OEM şartnameleri kendi kriterlerini tanımlar.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Çizik derinliği, genişliği ve kaplama ayrılması birlikte değerlendirilir. Kaplamanın alt yüzeye kadar açılması ayrı bir uygunsuzluk olarak kaydedilir.
Scratch (Çizilme) Testi Raporu
- Uygulanan standart
- Uç geometrisi, yük profili ve hız
- Kaplama sistemi ve kalınlığı
- Kritik yük ve çizik ölçüleri
- Mikroskobik görüntüler
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Otomotiv OEM yüzey standartları
- Boya ve kaplama şartnameleri
Otomotiv Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Scratch deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Otomotiv deneyleri, bir bileşenin araç ömrü boyunca karşılaşacağı yükleri temsil eden koşullarda çalışmaya devam ettiğini gösterir. Araç, tek bir ürün değil bir ORTAMDIR: titreşim, sıcaklık çevrimi, tuzlu su, taş çarpması, elektriksel geçici olaylar ve elektromanyetik gürültü aynı anda ve yıllarca vardır.
Bu ailenin ayırt edici yönü, ARAÇ ÜRETİCİSİ ŞARTNAMELERİNİN standartların üzerine binmesidir. ISO ve SAE yayınları ortak zemini kurar; ama Volkswagen, BMW, Ford, Stellantis, Toyota ve Renault kendi şartnamelerinde farklı seviyeler, ek deneyler ve farklı kabul ölçütleri tanımlar. Bir bileşen için "otomotiv standartlarına uygun" ifadesi tek başına yetersizdir; hangi üreticinin hangi şartnamesinin hangi revizyonu sorusu yanıtlanmalıdır.
Aile üç ayrı süreci birlikte taşır ve bunlar sık karıştırılır. Homologasyon, aracın trafiğe çıkabilmesi için gereken tip onaylarıdır ve devlet yetkisiyle yürür. Tedarikçi onayı, araç üreticisinin kendi kalite ve deney gerekliliklerinden geçmektir ve ticari bir ilişkidir. Üçüncüsü ise tasarım doğrulamadır: mühendislik ekibinin kendi tasarımının hedefleri karşıladığını göstermesi.
Bileşen seviyesinde deney planı KULLANIM YERİNE göre kurulur. Motor bölmesindeki bir modül ile bagajdaki bir modül aynı sıcaklık ve titreşim profilinden geçmez; kapı içindeki bir bileşen ile tavan konsolundaki bir bileşen aynı su ve toz maruziyetini görmez. ISO 16750 serisi bu yerleşim bazlı yaklaşımın ortak çerçevesidir.
Elektrikli araca geçiş alanı yeniden şekillendirdi. Yüksek gerilim güvenliği, yalıtım koordinasyonu, batarya güvenliği, şarj arayüzü uygunluğu ve yüksek gerilimli bileşenlerin elektromanyetik davranışı klasik otomotiv deney setine eklendi. Sessiz çalışan bir araçta akustik ve titreşim beklentileri de değişti; içten yanmalı motorun maskelediği sesler artık duyulur hâle geldi.
Kalite sistemi tarafı bu alanda deneyden ayrılamaz. IATF 16949 kapsamındaki üretici, deney sonuçlarını PPAP dosyasında sunar; ölçüm sistemi analizi, proses yeterlilik çalışması ve kontrol planı deney raporunun etrafında durur. Tek bir iyi sonuç yetmez, sürecin o sonucu tekrarlayabildiği gösterilir.
Bu alanın yöntem grupları
Çevresel ve iklimsel
Sıcaklık çevrimi, termal şok, nemli ısı, tuz sisi, toz ve su girişi (IP), güneş ışınımı. Yerleşim yerine göre seviyeler değişir.
Mekanik
Sinüs ve rastgele titreşim, şok, mekanik yükler, bağlantı elemanı torku ve dayanıklılık çevrimleri.
Elektriksel
Besleme gerilimi değişimleri, geçici olaylar (ISO 7637), ters polarite, aşırı gerilim, kısa devre ve uyku akımı ölçümleri.
EMC
Bileşen emisyonu (CISPR 25), yayılan ve iletilen bağışıklık (ISO 11452 serisi), elektrostatik boşalma (ISO 10605).
Malzeme ve emisyon
İç mekân malzemelerinde koku, fogging ve VOC emisyonu; yanıcılık; UV yaşlandırma; kaplama dayanımı ve taş çarpma.
İşlevsel güvenlik ve siber güvenlik
ISO 26262 kapsamında işlevsel güvenlik kanıtları, ISO/SAE 21434 kapsamında siber güvenlik mühendisliği; UNECE R155 ve R156 ile mevzuata bağlanır.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Şartname referansı olmayan bir otomotiv raporu tedarik zincirinde kabul görmez; hangi OEM şartnamesi ve revizyonu uygulandığı yazılmalıdır.
- Tip onayı ile tedarikçi onayı farklı süreçlerdir. E-Mark onayı olan bir bileşen, OEM'in kendi kabul deneylerinden geçmiş sayılmaz.
- Bir prototipte alınan sonuç seri üretime taşınmaz; PPAP seri üretim parçalarıyla yapılır.
- EMC tarafında yalnızca emisyon ölçmek eksik kalır; bağışıklık ayrı bir gövdedir ve araçta daha kritiktir.
- Elektrikli araç bileşenlerinde yüksek gerilim güvenliği ayrı bir yetkinliktir; klasik 12 V deney altyapısı yeterli olmaz.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Tedarikçi bileşen onayı ve PPAP dosyası
- UNECE tip onayı ve E-Mark işaretlemesi
- Tasarım doğrulaması ve dayanıklılık kanıtı
- Saha şikâyetlerinin ve garanti iadelerinin kök neden analizi
- Tasarım ya da tedarikçi değişikliğinin etkisinin değerlendirilmesi
İlgili Testler
Scratch (Çizilme) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sabit yük ile artan yük arasında nasıl seçim yapılır?
Sabit yük, şartnamede belirli bir yükte çizik olup olmadığı soruluyorsa kullanılır. Artan yük ise kaplamanın hasar başlangıç eşiğini (kritik yük) belirlemek için tercih edilir.