Dimensional Stability

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Nedir?

Boyutsal kararlılık testi, tekstil ürününün yıkama ve kurutma işlemlerinden sonra boyutlarında meydana gelen değişimin yüzde olarak ölçülmesidir. Numune üzerine kalıcı işaretler konur, tanımlı bir yıkama çevrimi uygulanır ve işaretler arası mesafe yeniden ölçülür. Sonuç negatifse çekme, pozitifse uzama vardır.

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Amacı

Amaç, ürünün bakım etiketinde belirtilen yıkama koşullarında beden ve form koruyup korumadığını belirlemektir. Beden kaymasının en yaygın nedeni budur ve iade oranlarını doğrudan etkiler.

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Hazır giyim ürünleri
Ev tekstili (nevresim, havlu, perde)
Örme ve dokuma kumaşlar
İş elbiseleri ve üniformalar
Halı ve döşemelik

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

TekstilPerakendeTüketici Ürünleri

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 3759 (numune hazırlama, işaretleme ve ölçme)
TS EN ISO 6330 (evsel yıkama ve kurutma yöntemleri)
TS EN ISO 5077 (boyut değişiminin belirlenmesi)
TS EN ISO 3175 (kuru temizleme)
AATCC 135 / AATCC 150

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Koşulları

Şartlandırma: Ölçüm öncesi ve sonrası ISO 139 standart atmosferinde
Yıkama programı: ISO 6330'da tanımlı programlardan bakım etiketine uygun olan seçilir
Kurutma: Askıda, düz serme veya tamburda — etiket beyanına göre
Çevrim sayısı: Genellikle 1, 3 veya 5 çevrim; şartnameyle belirlenir

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Cihazı

ISO 6330 referans çamaşır makinesi
Kurutma dolabı ve tambur kurutucu
İşaretleme şablonu ve kalıcı işaretleyici
Ölçüm cetveli veya boyut ölçüm masası
Şartlandırma odası

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) İçin Numune Gereksinimleri

En az üç numune veya üç adet nihai ürün
Numuneler ISO 3759'a göre işaretlenmeli
Numune boyutu standartta tanımlanan ölçülerde olmalı
Dolgu maddesi (ballast) yükü standarda uygun hazırlanmalı

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Süresi

Süreyi çevrim sayısı ve kurutma yöntemi belirler. Askıda kurutma tambur kurutmadan uzun sürer; çok çevrimli programlarda deney birkaç güne yayılır.

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Prosedürü

1Numuneler şartlandırılır ve ISO 3759'a göre işaretlenir.
2İşaretler arası mesafeler yıkama öncesi ölçülür.
3Etikete uygun ISO 6330 programı ve dolgu yüküyle yıkanır.
4Beyan edilen yönteme göre kurutulur.
5Numuneler yeniden şartlandırılır.
6İşaretler arası mesafeler yeniden ölçülür.
7Boyut değişimi uzunluk ve genişlik için ayrı ayrı yüzde olarak hesaplanır.

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Kabul Kriterleri

Kabul kriteri müşteri şartnamesindeki tolerans bandıdır (örneğin ±%3). Standart tolerans vermez; toleransı ürün kategorisi ve alıcı belirler.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Uzunluk ve genişlik ayrı değerlendirilir; çoğu kumaş uzunlukta çeker, genişlikte açılır. Ayrıca yıkama sonrası dönme (torque/spirality) ve yüzey görünümü kaydedilir — bunlar boyut değişimi olmadan da ürünü kullanılamaz hâle getirebilir.

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Raporu

Numune tanımı ve bakım etiketi beyanı
Uygulanan ISO 6330 programı, sıcaklık ve kurutma yöntemi
Çevrim sayısı
Uzunluk ve genişlik için yüzde boyut değişimi
Dönme (spirality) ve görünüm gözlemleri

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

AB 1007/2011 (tekstil elyaf adları ve etiketleme)
AB 1907/2006 REACH Ek XVII (tekstilde kısıtlı maddeler)
Tekstil Ürünlerinin İsimlendirilmesine İlişkin Yönetmelik

Tekstil Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Dimensional Stability deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Tekstil deneyleri iki soruyu ayrı ayrı yanıtlar: kumaş kullanım ömrü boyunca fiziksel olarak dayanıyor mu, ve üzerinde insan sağlığı için kısıtlanmış bir madde var mı? Bu iki eksen farklı laboratuvar altyapısı ve farklı karar mekanizması gerektirir.

Fiziksel tarafta kopma ve yırtılma dayanımı, aşınma direnci, boncuklanma, boyutsal değişim, renk haslığı, su ve yağ iticilik ölçülür. Bu deneylerin çoğu KULLANIM SENARYOSUNA bağlıdır: bir döşemelik kumaşta Martindale aşınma çevrimi belirleyici iken, bir gömlek kumaşında yıkamada boyutsal değişim ve renk haslığı öne çıkar. Aynı kumaş, farklı kullanım için farklı deney setinden geçer.

Renk haslığı alanın kendine özgü bir gövdesidir ve tek bir deney değildir. Aynı kumaşın ışığa, yıkamaya, sürtmeye, tere, tükürüğe, klorlu suya ve ütülemeye karşı haslığı ayrı ayrı ölçülür; her biri farklı bir kullanım anını temsil eder. Sonuçlar gri skala ile 1'den 5'e puanlanır ve şartname her etken için ayrı asgari puan verir.

Kimyasal tarafta azo boyarmaddelerden açığa çıkan aromatik aminler, formaldehit, ağır metaller, ftalatlar, kısa zincirli klorlu parafinler, alkilfenoller ve PFAS bileşikleri aranır. Bu kalemler REACH kısıtlamalarından, marka kısıtlı madde listelerinden (RSL) ve OEKO-TEX gibi gönüllü şemalardan gelir. Marka listeleri çoğu zaman mevzuattan daha sıkıdır; hedef müşteri belirleyicidir.

Tüketici tekstilinde CE işareti YOKTUR. Yükümlülük üç ayaklıdır: elyaf bileşimi ve bakım etiketlemesi, kimyasal kısıtlamalara uyum ve genel ürün güvenliği. Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil (iş elbisesi, aleve dayanıklı giysi, yüksek görünürlüklü giysi) ise kişisel koruyucu donanım mevzuatına girer ve orada CE zorunludur — bu ayrım ticari olarak kritiktir.

Etiket beyanının doğrulanması alanın en rutin işidir. Kantitatif lif analizi, etikette yazan karışım oranını doğrular; tolerans aralıkları mevzuatta tanımlıdır. Yanlış lif beyanı hem tüketiciyi yanıltır hem gümrük sınıflandırmasını etkiler.

Sürdürülebilirlik iddiaları son yıllarda alana yeni bir gövde ekledi: geri dönüştürülmüş içerik oranının doğrulanması (GRS, RCS), organik içerik (GOTS), zararlı kimyasalların sınırlandırılması ve su/enerji ayak izi beyanları. Bu iddialar artık denetlenebilir kanıt gerektiriyor.

Bu alanın yöntem grupları

Mukavemet ve dayanım
Şerit ve grab kopma mukavemeti, Elmendorf ve dil yöntemiyle yırtılma, dikiş mukavemeti, patlama dayanımı.
Aşınma ve yüzey
Martindale ve döner platform aşınma, boncuklanma ve tüylenme, kumaş gramajı ve sıklık ölçümleri.
Boyutsal kararlılık
Yıkama ve kurutmada boyutsal değişim, buruşma davranışı, ütüleme sonrası görünüm.
Renk haslığı
Işık (ksenon), yıkama, sürtme, ter, tükürük, su ve klorlu suya karşı haslık; gri skala ile puanlama.
Fonksiyonel özellikler
Su iticilik (sprey testi), yağ iticilik, su geçirmezlik, hava geçirgenliği, antibakteriyel bitim etkinliği, UV koruma faktörü.
Kimyasal analizler
Azo boyarmadde aromatik aminleri, formaldehit, pH, ağır metaller, ftalatlar, klorlu fenoller, PFAS ve alkilfenoller.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) mevzuattan daha sıkı olabilir; REACH uygunluğu müşteri şartnamesine uygunluk anlamına gelmez.
Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil KKD mevzuatına girer ve CE gerektirir; sıradan tekstil deney raporu bu dosyayı karşılamaz.
Renk haslığı tek bir sayı değildir; hangi etkene karşı olduğu belirtilmeden puan yorumlanamaz.
Bir kumaş için alınan sonuç, o kumaştan yapılan giysinin tamamını kapsamaz; astar, dikiş ipliği, baskı ve aksesuar ayrı değerlendirilir.
Yıkama sonrası performans iddiaları belirtilen yıkama sayısıyla birlikte geçerlidir; "kalıcı" ifadesi tek başına doğrulanabilir değildir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) uygunluğu
Etiket beyanlarının doğrulanması: lif bileşimi ve bakım talimatı
Döşemelik ve teknik tekstilde performans sınıfı belirleme
İthalat öncesi sevkiyat kontrolü ve parti kabulü
Sürdürülebilirlik ve geri dönüştürülmüş içerik iddialarının desteklenmesi

İlgili Testler

Boyutsal Kararlılık Testi (Dimensional Stability) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bir çevrim yeterli mi?

Çoğu zaman değildir. Bazı kumaşlar ilk yıkamada az çeker, sonraki çevrimlerde çekmeyi sürdürür. Perakende şartnameleri genellikle üç veya beş çevrim ister; tek çevrim sonucu ürünün ömür boyu davranışını göstermez.

Bakım etiketini biz mi belirliyoruz?

Evet, etiket beyanı üreticinindir; test o beyanın doğru olup olmadığını gösterir. Etikette 40 °C yazıyorsa deney 40 °C'de yapılır. Ürün 40 °C'de çekiyorsa çözüm ya kumaşı değiştirmek ya da beyanı düzeltmektir.