سازوکار تعدیل مرزی کربن (CBAM) اتحادیه اروپا به نظام قطعی منتقل شد

سازوکار تعدیل مرزی کربن (EU) 2023/956 از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ تحت نظام قطعی عمل می‌کند. دوره گذار تنها بر گزارش‌دهی متکی بود؛ در نظام قطعی مجوز، راستی‌آزمایی و تعهد مالی به گزارش‌دهی افزوده می‌شود.

تفاوت از دیدگاه صادرکننده را می‌توان چنین خلاصه کرد: پیش‌تر داده اظهارشده توسط واردکننده مبنا قرار می‌گرفت، اکنون آن داده باید از راستی‌آزمایی مستقل عبور کند. داده تأییدنشده سند قابل‌استفاده‌ای در سمت واردکننده تولید نمی‌کند.

برای واردات محصولات مشمول به قلمرو گمرکی اتحادیه اروپا، وضعیت «اظهارکننده مجاز CBAM» لازم است. واردکنندگانی که بیش از آستانه جرمی ۵۰ تن وارد می‌کنند باید برای این وضعیت درخواست دهند.

اظهارنامه‌ها سالانه ارائه می‌شود: نخستین اظهارنامه CBAM برای سال ۲۰۲۶ تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷ باید تسلیم شود. گواهی‌های CBAM متناظر با انتشار نهفته اظهارشده سالانه تحویل داده می‌شود؛ فروش گواهی از طریق سکوی مرکزی مشترک از ۱ فوریه ۲۰۲۷ آغاز می‌شود.

این ساختار زمانی به این معناست که داده تولیدشده در طول ۲۰۲۶ در ۲۰۲۷ استفاده خواهد شد. یعنی اگر نظام اندازه‌گیری و ثبت امروز برقرار نشود، اظهارنامه سال آینده داده‌ای برای اتکا پیدا نمی‌کند.

تولیدکننده‌ای که محصولات مشمول را به اتحادیه اروپا می‌فروشد باید انتشار نهفته محصول خود را در سطح تسهیلات محاسبه و به واردکننده خود منتقل کند. اگرچه اتکا به مقادیر پیش‌فرض ممکن است، این معمولاً تعهدی بالاتر از داده واقعی ایجاد می‌کند.

محاسبه با ترسیم درست مرزهای تسهیلات آغاز می‌شود: کدام فرآیندها لحاظ می‌شوند، کدام نهاده‌ها انتشار غیرمستقیم محسوب می‌شوند، برق با کدام ضریب انتشار ارزیابی می‌شود. اگر این تصمیمات بعداً تغییر کند، قابلیت مقایسه با دوره قبل از دست می‌رود.

آماده‌بودن داده برای راستی‌آزمایی مستقل نیازمند سطح بلوغ جداگانه‌ای است: نقاط اندازه‌گیری باید تعریف‌شده، سوابق قابل‌ردیابی و روش محاسبه مستند باشد. راستی‌آزما می‌خواهد سابقه پشت جدول را ببیند نه خود جدول را.

اتحادیه اروپا نظام تجارت انتشار را اجرا می‌کند که هزینه کربن را بر صنعت خود تحمیل می‌کند. اثر جانبی این است: محصولات وارداتی از کشورهای بدون هزینه کربن مزیت قیمتی به دست می‌آورند و تولید به آن کشورها منتقل می‌شود. از آنجا که انتشار خارج از اتحادیه اروپا ادامه می‌یابد، هیچ سودی از نظر اقلیمی حاصل نمی‌شود.

سازوکار تعدیل مرزی کربن برای جلوگیری از این جابه‌جایی ایجاد شد: بر انتشار نهفته محصول وارداتی هزینه‌ای معادل آنچه تولیدکننده داخل اتحادیه اروپا می‌پردازد تحمیل می‌کند. هدف محدودکردن واردات نیست بلکه بستن شکاف هزینه است.

به همین دلیل این سازوکار یک نظام ایمنی محصول یا انطباق نیست: به ویژگی‌های فنی محصول کاری ندارد بلکه به شدت انتشار فرآیند تولید توجه دارد. منطق پرونده انطباق در اینجا کاربرد ندارد.

کار واقعی سازوکار محاسبه نیست بلکه جمع‌آوری داده است. آنچه واردکننده باید گزارش کند انتشار نهفته محصول است و این داده از تسهیلات تولید می‌آید: در هر فرآیند چه مقدار انرژی و ماده خام مصرف شده، برق از چه منبعی تأمین شده، و چه محصولات میانی در تولید استفاده شده است.

نقطه شکست زنجیره معمولاً در سمت تأمین‌کننده است: اگر تولیدکننده خارج از اتحادیه اروپا این داده را نگه ندارد یا به اشتراک نگذارد، واردکننده به مقادیر پیش‌فرض متوسل می‌شود و مقادیر پیش‌فرض معمولاً به ضرر داده واقعی عمل می‌کند.

به همین دلیل کار آماده‌سازی تجاری است نه فنی: افزودن بند اشتراک داده به قراردادهای تأمین‌کننده، تعیین از پیش قالب داده و درخواست سابقه قابل‌تأیید. اگر این کار انجام نشود، هزینه سازوکار بی‌جهت افزایش می‌یابد.

تعهد بر عهده طرف واردکننده به اتحادیه اروپا متمرکز است؛ تولیدکننده خارج از اتحادیه اروپا مخاطب مستقیم نیست اما در صورت ندادن داده از نظر تجاری در موقعیت نامساعد قرار می‌گیرد.

دامنه در بخش‌های معینی متمرکز است و با گسترش پیش می‌رود؛ اینکه محصول در دامنه است یا نه از طریق ردیف تعرفه گمرکی تعیین می‌شود. این نیازمند نگاه به طبقه‌بندی تعرفه است نه نام محصول.

ضروری است داده قابل‌تأیید باشد: ثبت روش محاسبه، منبع داده و مفروضات تنها مبنای دفاع‌پذیری در ممیزی بعدی است.