Yangına Tepki | EUROLAB

Yangına Tepki Testi Nedir?

Yangına tepki, bir malzemenin yangının başlangıç ve büyüme evresine ne kadar katkı yaptığını inceler. Sınıflandırma tek bir deneyle değil bir deney kümesiyle yapılır: tek yanan cisim (SBI) deneyi, küçük alev tutuşabilirlik deneyi ve gerekiyorsa ısıl değer ile yanmazlık deneyleri. Sonuç Euroclass sistemine göre harflerle verilir; duman üretimi (s) ve alevli damlama (d) ek göstergelerdir.

Yangına Tepki Testi Amacı

Amaç, malzemenin yangının yayılmasına katkısını sınıflandırmaktır. Yangına dayanım bir bölmenin ne kadar direndiğini ölçerken, yangına tepki malzemenin yangını ne kadar beslediğini ölçer; ikisi farklı sorulardır.

Yangına Tepki Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Yalıtım malzemeleri
Cephe kaplama ve kompozit paneller
Zemin kaplamaları ve halılar
Asma tavan ve duvar panelleri
Boru ve kablo yalıtımı

Yangına Tepki Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatÇimentoKamuAltyapı

Yangına Tepki Testi İçin İlgili Standartlar

EN 13501-1 (yangına tepki — sınıflandırma)
EN 13823 (tek yanan cisim deneyi — SBI)
EN ISO 11925-2 (küçük alevle tutuşabilirlik)
EN ISO 1716 (brüt ısıl değer) ve EN ISO 1182 (yanmazlık)

Yangına Tepki Testi Koşulları

Deney kümesi: Hedeflenen sınıfa göre SBI, tutuşabilirlik ve gerekiyorsa ısıl değer/yanmazlık
Uygulama koşulu: Malzeme gerçek son kullanım biçimiyle (altlık, yapıştırıcı, kalınlık) deneye alınır
Ölçülen büyüklükler: Isı yayılım hızı, yangın büyüme oranı, duman üretimi, alev yayılması, alevli damlama
Şartlandırma: Numuneler standart sıcaklık ve nemde şartlandırılır

Yangına Tepki Testi Cihazı

SBI deney odası ve köşe düzeneği
Isı yayılım hızı ölçüm sistemi (kalorimetre)
Duman ölçüm düzeneği
Küçük alev tutuşabilirlik kabini
Bomba kalorimetre ve yanmazlık fırını

Yangına Tepki Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune, partiyi temsil edecek biçimde ve ilgili standardın numune alma kurallarına göre alınmalıdır.
Numune alma tarihi, yeri ve alan kişi kayıt altına alınmalıdır.
Kür veya şartlandırma gerektiren numuneler tanımlı koşullarda saklanmalıdır.
Numune sayısı standardın istediği asgari adedi karşılamalıdır.
Taşıma sırasında numunede hasar oluşmamalıdır.

Yangına Tepki Testi Süresi

Her deney kısadır ancak sınıflandırma birden çok deney gerektirir. Numune hazırlığı ve şartlandırma ile birlikte çalışma birkaç haftaya yayılabilir.

Yangına Tepki Testi Prosedürü

1Malzemenin son kullanım koşulu (altlık, kalınlık, birleşim) tanımlanır.
2Hedeflenen sınıfa göre uygulanacak deneyler belirlenir.
3Numuneler standarda uygun boyutlarda hazırlanır ve şartlandırılır.
4SBI deneyi yürütülür; ısı ve duman ölçülür.
5Küçük alev tutuşabilirlik deneyi uygulanır.
6Gerekiyorsa ısıl değer ve yanmazlık deneyleri yapılır.
7Sonuçlar EN 13501-1'e göre sınıflandırılır.

Yangına Tepki Testi Kabul Kriterleri

Kabul sınıfı deney yönteminden değil ürün standardından ve projeden gelir: beton sınıfı, donatı sınıfı, agrega kategorisi veya yangın performans sınıfı şartnamede tanımlıdır. Rapor ölçülen değeri verir; sınıfa uygunluk kararı ilgili ürün standardına göre verilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sınıf, deney sonuçlarının EN 13501-1'deki ölçütlerle karşılaştırılmasıyla belirlenir ve ana sınıf ile duman (s) ve damlama (d) göstergeleri birlikte verilir. Hangi sınıfın gerekli olduğu binanın kullanım amacı ve yüksekliğine göre yangın yönetmeliğinden gelir.

Yangına Tepki Testi Raporu

Numune tanımı, alınma yeri ve tarihi
Numune alma yöntemi ve varsa şahit numune bilgisi
Uygulanan standart ve deney koşulları
Numune boyutları, kür koşulları ve yaş bilgisi
Ölçülen değerler ve hesaplanan sonuçlar
Kırılma biçimi veya hasar tarifi (uygulanabilir olduğunda)
Sonucun yalnızca deneye sunulan numuneye ait olduğu beyanı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

AB 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (CPR)
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (Türkiye)
TS 500 / Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği

Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Yangına Tepki deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.

Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.

İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.

Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.

Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.

Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.

Bu alanın yöntem grupları

Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması

İlgili Testler

Yangına Tepki Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yangına tepki ile yangına dayanım aynı şey mi?

Değil. Yangına tepki malzemenin yangını besleyip beslemediğini, yangına dayanım ise bir yapı elemanının yangına ne kadar süre direndiğini ölçer. İki farklı deney kümesi ve iki farklı sınıflandırma sistemi vardır.

Aynı malzeme farklı sınıf alabilir mi?

Evet. Sınıf, malzemenin son kullanım koşuluna bağlıdır: altlık, kalınlık, hava boşluğu ve birleşim detayı değiştiğinde sonuç da değişir. Bu yüzden sınıflandırma raporunda uygulama koşulu ayrıca yazılır.