Çelik Donatı Çekme

Çelik Donatı Çekme Testi Nedir?

Donatı çekme deneyinde nervürlü çubuk kopana kadar eksenel olarak çekilir. Yük–uzama eğrisinden akma dayanımı, çekme dayanımı ve kopma uzaması elde edilir. Deney, çubuğun işlenmemiş (nervürleriyle birlikte) hâlinde yapılır.

Çelik Donatı Çekme Testi Amacı

Amaç, donatının projede öngörülen sınıfın dayanım ve süneklik şartlarını karşıladığını doğrulamaktır. Deprem yönetmelikleri donatının yalnızca dayanımını değil, sünekliğini ve çekme/akma oranını da şart koşar.

Çelik Donatı Çekme Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Nervürlü betonarme donatı çubukları
Hasır çelik
Ön germe çelikleri
Bağlantı ve ankraj çubukları

Çelik Donatı Çekme Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatÇimentoKamuAltyapı

Çelik Donatı Çekme Testi İçin İlgili Standartlar

EN ISO 6892-1 (metalik malzemeler — oda sıcaklığında çekme deneyi)
EN 15630-1 (betonarme çeliği — çubuk ve tel deneyleri)
TS 708 (betonarme çeliği)
EN 10080 (betonarme için kaynaklanabilir donatı çeliği)

Çelik Donatı Çekme Testi Koşulları

Numune: Çubuk işlenmeden, nervürleriyle birlikte deneye alınır
Ölçülen büyüklükler: Akma dayanımı, çekme dayanımı, kopma uzaması, çekme/akma oranı
Alan hesabı: Nominal kesit alanı veya kütleden hesaplanan alan; standarda göre
Deney hızı: EN ISO 6892-1'de tanımlı hız aralığı

Çelik Donatı Çekme Testi Cihazı

Yüksek kapasiteli çekme cihazı ve nervürlü çubuk çeneleri
Ekstansometre
Terazi ve uzunluk ölçüm ekipmanı
Kopma uzaması ölçüm düzeneği

Çelik Donatı Çekme Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune, partiyi temsil edecek biçimde ve ilgili standardın numune alma kurallarına göre alınmalıdır.
Numune alma tarihi, yeri ve alan kişi kayıt altına alınmalıdır.
Kür veya şartlandırma gerektiren numuneler tanımlı koşullarda saklanmalıdır.
Numune sayısı standardın istediği asgari adedi karşılamalıdır.
Taşıma sırasında numunede hasar oluşmamalıdır.

Çelik Donatı Çekme Testi Süresi

Bir numunenin deneyi dakikalar sürer; numune hazırlığı ve ölçümlerle birlikte set çalışması aynı gün tamamlanabilir.

Çelik Donatı Çekme Testi Prosedürü

1Numune uzunluğu kesilir, tartılır ve ölçülür.
2Ölçüm boyu numune üzerinde işaretlenir.
3Numune çenelere eksenel olarak bağlanır.
4Ekstansometre yerleştirilir ve yükleme başlatılır.
5Akma bölgesi ve maksimum yük kaydedilir.
6Numune kopana kadar çekilir.
7Kopan parçalar birleştirilerek kopma uzaması ölçülür.

Çelik Donatı Çekme Testi Kabul Kriterleri

Kabul sınıfı deney yönteminden değil ürün standardından ve projeden gelir: beton sınıfı, donatı sınıfı, agrega kategorisi veya yangın performans sınıfı şartnamede tanımlıdır. Rapor ölçülen değeri verir; sınıfa uygunluk kararı ilgili ürün standardına göre verilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sonuç, donatı sınıfının TS 708 veya EN 10080'deki dayanım, uzama ve çekme/akma oranı şartlarıyla karşılaştırılır. Deprem yönetmeliği kapsamındaki yapılarda süneklik şartları ayrıca belirleyicidir; yalnızca dayanımı sağlamak yeterli değildir.

Çelik Donatı Çekme Testi Raporu

Numune tanımı, alınma yeri ve tarihi
Numune alma yöntemi ve varsa şahit numune bilgisi
Uygulanan standart ve deney koşulları
Numune boyutları, kür koşulları ve yaş bilgisi
Ölçülen değerler ve hesaplanan sonuçlar
Kırılma biçimi veya hasar tarifi (uygulanabilir olduğunda)
Sonucun yalnızca deneye sunulan numuneye ait olduğu beyanı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

AB 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (CPR)
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (Türkiye)
TS 500 / Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği

Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Çelik Donatı Çekme deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.

Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.

İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.

Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.

Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.

Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.

Bu alanın yöntem grupları

Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması

İlgili Testler

Çelik Donatı Çekme Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Neden çubuk işlenmeden deneye alınıyor?

Donatı yapıda nervürleriyle çalışır. Numuneyi tornalamak gerçek ürünü temsil etmez; bu yüzden standart, çubuğun olduğu gibi çekilmesini ister.

Çekme/akma oranı neden önemli?

Bu oran sünekliğin göstergesidir. Deprem sırasında donatının akma sonrası bir miktar dayanım kazanarak enerji yutması beklenir; oran düşükse yapı gevrek davranır.