Transformatör Yağı — IEC 60422 / IEC 60567 DGA / IEC 60156

Transformatör Yağı Analizi Nedir?

Transformatör yağı analizi, yağın hem yalıtım hem soğutma işlevini sürdürüp sürdürmediğini ve transformatör içinde bir arıza gelişip gelişmediğini değerlendirir. Temel testler delinme gerilimi (IEC 60156), su içeriği, asitlik, dielektrik kayıp faktörü ve arayüzey gerilimidir. ÇÖZÜNMÜŞ GAZ ANALİZİ (DGA, IEC 60567/60599) ise yağda çözünmüş gazların dağılımından arıza tipini teşhis eder.

Transformatör Yağı Analizi Amacı

Amaç, transformatörün yalıtım durumunu izlemek ve kısmi deşarj, aşırı ısınma veya ark gibi iç arızaları erken tespit etmektir. Transformatör arızası hem maliyetli hem uzun süreli kesintiye yol açar.

Transformatör Yağı Analizi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Güç transformatörleri
Dağıtım transformatörleri
Reaktörler ve kademe değiştiriciler
Yağlı kesiciler
Yeni ve rejenere yalıtım yağları

Transformatör Yağı Analizi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

Petrol & GazPetrokimyaEnerjiEnerjiElektrik

Transformatör Yağı Analizi İçin İlgili Standartlar

IEC 60422 (mineral yalıtım yağlarının izlenmesi ve bakımı)
IEC 60156 (delinme geriliminin tayini)
IEC 60567 (yağdan gaz numunesi alma ve analiz)
IEC 60599 (çözünmüş gaz analizinin yorumlanması)
IEC 60814 (su içeriği — Karl Fischer)
IEC 62021 serisi (asitlik tayini)
IEC 60247 (dielektrik kayıp faktörü ve özdirenç)

Transformatör Yağı Analizi Koşulları

Numune alma: IEC 60475'e göre; hava teması ve nem girişi önlenmelidir
DGA numunesi: Gaz sızdırmaz şırınga veya özel kapta, hava kabarcıksız alınmalıdır
Sıcaklık: Numune alma sırasında yağ sıcaklığı kaydedilir
Eğilim: DGA yorumu tek ölçümden çok gaz artış hızına dayanır

Transformatör Yağı Analizi Cihazı

Delinme gerilimi test cihazı
Gaz kromatografı (DGA)
Karl Fischer titratörü
Dielektrik kayıp faktörü ölçüm hücresi
Otomatik titratör (asitlik)
Arayüzey gerilimi tansiyometresi

Transformatör Yağı Analizi İçin Numune Gereksinimleri

IEC 60475'e uygun numune alma düzeneği kullanılmalı
DGA numunesi gaz sızdırmaz şırıngayla, hava kabarcığı bırakılmadan alınmalı
Numune alma tarihi, yağ sıcaklığı ve yük durumu kaydedilmeli
Transformatör bilgileri (güç, yaş, önceki sonuçlar) sunulmalı

Transformatör Yağı Analizi Süresi

Fiziksel ve kimyasal testler hızlı sonuçlanır. DGA analizi kromatografik ölçüm sonrası yorumlama gerektirir; sonuç genellikle birkaç iş günü içinde raporlanır.

Transformatör Yağı Analizi Prosedürü

1Numune IEC 60475'e göre alınır.
2Görünüm ve renk değerlendirilir.
3Delinme gerilimi ölçülür.
4Su içeriği Karl Fischer ile belirlenir.
5Asitlik, arayüzey gerilimi ve kayıp faktörü ölçülür.
6DGA yapılır ve IEC 60599'a göre yorumlanır.

Transformatör Yağı Analizi Kabul Kriterleri

IEC 60422, transformatör gerilim sınıfına ve yaşına göre delinme gerilimi, su içeriği ve asitlik için eylem değerleri önerir. DGA'da ise mutlak sınırdan çok gaz artış hızı ve gaz oranları belirleyicidir; IEC 60599 yorumlama yöntemlerini tanımlar.

Sonuçların Değerlendirilmesi

DGA'nın gücü teşhistedir: asetilen varlığı ark, yüksek etilen aşırı ısınma, yüksek hidrojen ve metan ise kısmi deşarj işaretidir. Ancak yorum tek ölçüme değil geçmiş veriye dayanmalıdır. Su içeriği ise yalnızca yağın değil kâğıt yalıtımın durumunu da yansıtır ve sıcaklığa bağlı olarak yağ ile kâğıt arasında yer değiştirir.

Transformatör Yağı Analizi Raporu

Transformatör bilgileri ve numune alma koşulları
Görünüm, renk ve delinme gerilimi
Su içeriği, asitlik, arayüzey gerilimi ve kayıp faktörü
Çözünmüş gaz derişimleri
IEC 60599'a göre yorum ve arıza tipi değerlendirmesi
Önceki sonuçlarla eğilim karşılaştırması

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

(AB) 548/2014 Transformatörler İçin Ekotasarım Tüzüğü (ilgili ürünler için)

Petrol, Yakıt ve Yağ Analizleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Transformer Oil deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Petrol, yakıt ve yağ analizleri, akışkanın şartnameye uygun olup olmadığını ve kullanım sırasında nasıl davrandığını belirler. Bu alanda standartlar büyük ölçüde ASTM ve EN yayınlarından oluşur ve her parametre için ayrı bir yöntem tanımlanır.

Bu ailenin ayırt edici yönü, ürün şartnamelerinin PARAMETRE LİSTELERİ hâlinde yazılmasıdır. EN 590 (dizel), EN 228 (benzin), EN 14214 (biyodizel) ve ISO 8217 (denizcilik yakıtları) gibi şartnameler her parametre için hem limit hem o limitin hangi yöntemle ölçüleceğini birlikte belirtir. Yöntem değişirse sonuç da değişebilir; bu yüzden şartname yöntemi de bağlar ve "eşdeğer yöntem" kullanımı ancak şartname izin veriyorsa mümkündür.

Yakıt tarafında parametreler ürünün üç farklı özelliğini anlatır. Fiziksel özellikler (yoğunluk, viskozite, distilasyon eğrisi, akma noktası, bulutlanma noktası) yakıtın pompalanabilirliğini ve soğukta davranışını belirler. Yanma özellikleri (setan sayısı, oktan sayısı, ısıl değer) motordaki performansı gösterir. Kirletici ve kararlılık parametreleri (kükürt, su, tortu, oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu) hem emisyonu hem depolama ömrünü etkiler.

Yağ analizi iki farklı amaçla yapılır ve ikisi karıştırılmamalıdır. YENİ yağda analiz, ürünün şartnameye uygunluğunu doğrular: viskozite indeksi, katık içeriği, parlama noktası. KULLANILMIŞ yağda analiz ise makinenin durumunu okumak için yapılır — element analizi aşınma metallerini (demir, bakır, krom, alüminyum) gösterir, su ve yakıt kirlenmesi sızıntıya işaret eder, oksidasyon ve asit sayısı yağın ömrünü belirler.

Kullanılmış yağ analizi bu yüzden bir KESTİRİMCİ BAKIM aracıdır. Düzenli aralıklarla alınan numunelerin eğilimi izlenir; tek bir sonuç değil trend anlamlıdır. Demir seviyesinin aylar içinde tırmanması, arıza olmadan önce müdahale imkânı verir.

Denizcilik yakıtları alanın en hareketli alt gövdesidir. Kükürt sınırlamalarının küresel ölçekte sıkılaşması yeni karışım yakıtları ortaya çıkardı; bu yakıtlarda kararlılık, uyumluluk (iki yakıtın karıştığında çökelme yapıp yapmaması) ve katalitik ince toz içeriği kritik parametreler hâline geldi.

Numune alma bu ailede de sonucun parçasıdır. Tank dibinden alınan numune ile üst seviyeden alınan numune farklı su ve tortu içeriği gösterir; ticari teslimde numune alma noktası ve yöntemi sözleşmeyle belirlenir.

Bu alanın yöntem grupları

Fiziksel özellikler
Yoğunluk (salınımlı U-tüp ve hidrometre), kinematik viskozite, distilasyon, akma ve bulutlanma noktası, parlama noktası.
Yanma özellikleri
Setan sayısı ve setan indeksi, araştırma ve motor oktan sayısı, ısıl değer.
Kükürt ve element
UV floresans ve XRF ile kükürt; ICP ile element analizi ve katık içeriği.
Kararlılık ve korozyon
Oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu, su ve tortu, filtre tıkanma eğilimi.
Bileşim analizi
Gaz kromatografisiyle kaynama aralığı dağılımı, hidrokarbon tipleri (FIA), benzen ve aromatik içeriği, yağ asidi metil ester içeriği.
Kullanılmış yağ
Aşınma metalleri, kirlenme (su, yakıt, kurum), oksidasyon, asit ve baz sayısı, viskozite değişimi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Şartname yöntemi de bağlar; farklı bir yöntemle ölçülen sonuç şartname uygunluğu için kabul edilmeyebilir.
Kullanılmış yağda tek bir sonuç anlamlı değildir; karar trend üzerinden verilir.
Numune alma noktası sonucu belirler; tank dibi ile üst seviye farklı su ve tortu gösterir.
Setan indeksi hesaplanmış bir değerdir, ölçülmüş setan sayısıyla aynı şey değildir.
Biyodizel karışımlı yakıtlarda depolama ömrü ve mikrobiyal büyüme farklı davranır; klasik dizel parametreleri yetmez.
Farklı kaynaklardan gelen denizcilik yakıtlarının karıştırılması çökelme yapabilir; uyumluluk ayrıca değerlendirilir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Yakıt partisinin şartnameye uygunluğu ve ticari teslim
Kullanılmış yağ analizine dayalı kestirimci bakım kararı
Gümrük ve vergi sınıflandırması için parametre tespiti
Depolama, karıştırma ve nakil sonrası kalite doğrulaması
Emisyon mevzuatı kapsamında kükürt sınırlarına uyum

İlgili Testler

Transformatör Yağı Analizi Hakkında Sık Sorulan Sorular

DGA'da asetilen çıktı, ne yapmalıyız?

Asetilen genellikle ark veya yüksek enerjili deşarj göstergesidir ve ciddiye alınması gerekir. Numune alma hatası ihtimali için tekrar örnekleme yapılır; doğrulanırsa artış hızı izlenir ve elektriksel testlerle birlikte değerlendirilir.

Yağ filtrelemesi sorunları çözer mi?

Su, partikül ve bir ölçüde asitlik için etkilidir. Ancak DGA'da görülen elektriksel arıza belirtilerini gidermez; filtreleme sadece gazları uzaklaştırarak belirtiyi geçici olarak gizler. Arızanın kaynağı ayrıca araştırılmalıdır.