Şok Testi Nedir?
Şok testi, numunenin tanımlı tepe ivme, süre ve darbe biçiminde (yarım sinüs, testere dişi, klasik veya SRS tabanlı) darbelere tabi tutulduğu; işlev ve yapısal bütünlüğünün değerlendirildiği deneydir.
Şok Testi Amacı
Amaç, taşıma, kullanım, çarpma veya savaş hasarı kaynaklı ani ivmelerin ekipmanı işlevsiz bırakmadığını doğrulamaktır.
Şok Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Askerî ve havacılık elektroniği
- Araç üstü ekipman
- Taşınabilir donanım
- Deniz platformu ekipmanı
Şok Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Şok Testi İçin İlgili Standartlar
- MIL-STD-810 Yöntem 516
- IEC 60068-2-27mekanik şok testi Testi
- RTCA DO-160 Bölüm 7
- MIL-S-901 (deniz ağır şok)
- MIL-STD-810çevresel mühendislik değerlendirmeleri ve laboratuvar testleri Testi
- MIL-STD-461askeri sistemlerde elektromanyetik girişim Testi
- MIL-STD-202elektronik parçalarda test yöntemleri Testi
- MIL-STD-883mikroelektronik cihazlarda test yöntemleri Testi
- MIL-STD-167gemi ekipmanında mekanik titreşim Testi
- MIL-S-901gemi ekipmanında yüksek şiddetli şok testi Testi
- MIL-STD-704uçak elektrik güç karakteristikleri Testi
- MIL-STD-1275askeri araçlarda 28 V elektrik sistemi Testi
- NATO STANAG TestleriNATO standardizasyon anlaşmaları kapsamındaki testler Testi
Şok Testi Koşulları
- Darbe biçimi
- Yarım sinüs, son tepe testere dişi veya şok tepki spektrumu (SRS) tabanlı
- Tepe ivme ve süre
- Standartta ve programda tanımlı; örneğin işlevsel şok ve nakliye şoku ayrı seviyelerdedir
- Eksen ve yön
- Üç dik eksende ve her iki yönde
- Darbe sayısı
- Eksen ve yön başına tanımlı sayıda
Şok Testi Cihazı
- Şok test makinesi (serbest düşme veya hidrolik)
- Kalibre ivmeölçerler ve veri kaydı
- Bağlama fikstürü
- İşlev izleme donanımı
Şok Testi İçin Numune Gereksinimleri
- Fikstür numuneyi gerçek montajı temsil edecek biçimde tutmalı
- İvmeölçer konumları tanımlanmalı
- Darbe biçimi tolerans içinde doğrulanmalı
- İşlev izleme darbe sırasında sürdürülebilmelidir
Şok Testi Süresi
Eksen ve darbe sayısına göre tipik olarak 1–2 hafta.
Şok Testi Prosedürü
- 1Numune fikstüre monte edilir ve enstrümante edilir.
- 2Darbe biçimi boş fikstürde doğrulanır.
- 3Üç eksende ve iki yönde darbeler uygulanır.
- 4Her seri sonrası işlev denenir.
- 5Görsel muayene yapılır.
- 6Ölçülen darbe biçimleri raporlanır.
Şok Testi Kabul Kriterleri
Kabul kriteri programda tanımlanır: darbeler sonrasında işlevin sürmesi ve yapısal hasar bulunmaması.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Fikstür tasarımı darbe biçimini bozabilir; boş fikstür doğrulaması yapılmadan uygulanan darbeler tolerans dışına çıkabilir. Deniz platformlarında MIL-S-901 ağır şok deneyi ayrı ve çok daha şiddetli bir gerekliliktir.
Şok Testi Raporu
- Uygulanan standart ve yöntem
- Darbe biçimi, tepe ivme ve süre
- Eksen, yön ve darbe sayısı
- Ölçülen darbe kayıtları
- İşlev ve görsel muayene sonuçları
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Savunma ve havacılık kalifikasyon şartnameleri
Savunma Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Shock deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Savunma deneyleri, ekipmanın askerî görev ortamında çalışmaya devam ettiğini gösterir. Sivil deneylerden farkı yalnızca seviyelerin sertliği değildir; VARSAYIMIN KENDİSİ farklıdır. Ekipman bakım imkânı olmayan bir ortamda, kendi verici ve alıcılarıyla dolu bir platformun içinde, aylarca depolandıktan sonra ilk denemede çalışmak zorundadır.
Bu varsayım deney planını şekillendirir. Sivil bir ürün için "normal kullanım" tanımlanabilir; askerî ekipman için tanımlanan şey ÖMÜR BOYU ÇEVRESEL PROFİLDİR (life cycle environmental profile): üretimden depoya, depodan sevkiyata, araç üstünde taşınmaya, sahada kullanıma ve bakıma kadar her aşamanın maruziyeti listelenir ve deney bu listeden türetilir.
Çevresel tarafta MIL-STD-810 yöntemleri uygulanır: sıcaklık, nem, yükseklik, yağmur, kum-toz, tuz sisi, mantar, şok, titreşim, patlayıcı atmosfer ve top ateşi titreşimi. Standardın kendisi kabul kriteri koymaz; hangi yöntemin hangi seviyede uygulanacağı ve neyin kabul edilebilir olduğu program şartnamesinden gelir.
Elektromanyetik tarafta MIL-STD-461 gereklilikleri devreye girer ve platform içi girişim denetlenir. Sivil EMC ile aynı fiziği ölçer ama farklı bir varsayımla: ekipman, kendi radar ve telsizleriyle dolu bir platformda görev yapacaktır ve platform içi girişim görevi doğrudan riske atar. Limitler bu yüzden çok daha sıkıdır.
Güç kalitesi ayrı bir gövdedir. Askerî araçlarda MIL-STD-1275, uçaklarda MIL-STD-704 besleme karakteristiklerini tanımlar: gerilim aralıkları, geçici olaylar, dalgacık ve kesinti davranışları. Ticari kökenli bir ekipmanın askerî platforma entegrasyonunda en sık takıldığı yer burasıdır.
Şok tarafında askerî gemiler kendi rejimini taşır: MIL-S-901 yüksek şiddetli şok deneyi, su altı patlama etkisini benzetir ve ekipmanı gerçek bir darbe makinesinde sınar. Bu, klasik laboratuvar şok deneylerinden bambaşka bir ölçektir.
Ticari kökenli ekipmanın (COTS) askerî kullanıma uygunluğu alanın büyüyen konusudur. Maliyet ve teslim süresi baskısı ticari ürün kullanımını teşvik ediyor; ancak ticari ürün askerî profilden geçmedikçe uygun sayılmaz ve boşluk analizi ile ek nitelendirme gerekir.
Bu ailede deney planı PROGRAM ŞARTNAMESİNDEN gelir. Bu yüzden "MIL-STD-810 uygundur" ifadesi tek başına doğrulanabilir bir iddia değildir; hangi yöntem, hangi prosedür, hangi seviye ve hangi revizyon sorularının yanıtı gerekir.
Bu alanın yöntem grupları
Çevresel
MIL-STD-810 yöntemleri: sıcaklık, nem, yükseklik, güneş ışınımı, yağmur, kum-toz, mantar, tuz sisi, daldırma, patlayıcı atmosfer.
Mekanik
Titreşim (rastgele, sinüs, top ateşi), şok, ivme, serbest düşme ve taşıma simülasyonu.
Elektromanyetik
MIL-STD-461 CE/CS/RE/RS gereklilikleri; platform seviyesinde MIL-STD-464.
Güç kalitesi
MIL-STD-1275 araç ve MIL-STD-704 uçak besleme karakteristiklerine uygunluk.
Yüksek şiddetli şok
MIL-S-901 gemi şok deneyi; su altı patlama etkisinin benzetimi.
Bileşen nitelendirmesi
MIL-STD-883 mikroelektronik ve MIL-STD-202 elektronik parça deney yöntemleri.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- "MIL-STD-810 sertifikalı" ifadesi yanlıştır; standart sertifika üretmez, çıktı bir nitelendirme raporudur.
- Yöntem, prosedür ve seviye belirtilmeyen bir uygunluk iddiası doğrulanamaz.
- Revizyon harfi (F, G, H) yöntem içeriklerini ve prosedür numaralarını değiştirir; şartnamede revizyon belirtilmelidir.
- Sivil EMC raporu MIL-STD-461 yerine geçmez; limitler, mesafeler ve düzenekler farklıdır.
- Ticari ürünün askerî platforma entegrasyonunda güç kalitesi en sık atlanan gerekliliktir.
- Bir yöntemin uygulanması, ekipmanın o çevrede işlevini sürdürdüğünü göstermez; işlevsel kabul ölçütü ayrıca tanımlanır.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Tedarik sözleşmesi kapsamında nitelendirme (qualification)
- Platform entegrasyonu öncesi bileşen doğrulaması
- Ticari kökenli ekipmanın askerî kullanıma uygunluğu ve boşluk analizi
- NATO ve ihracat programlarında şartname uyumu
- Ömür boyu çevresel profilin oluşturulması
İlgili Testler
Şok Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Shock hangi standarda göre yapılır?
Shock, MIL-STD-810 Yöntem 516, IEC 60068-2-27, RTCA DO-160 Bölüm 7 ve MIL-S-901 (deniz ağır şok) kapsamında yürütülür. Uygulanacak sınır değerler ve kabul kriterleri ürün standardında tanımlanır; ürününüz için geçerli sürüm teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Shock hangi ürünlere uygulanır?
Başlıca askerî ve havacılık elektroniği, araç üstü ekipman, taşınabilir donanım ve deniz platformu ekipmanı için uygulanır. Ürününüzün kapsama girip girmediği, teknik özellikleri ve kullanım amacı incelenerek belirlenir.
Shock hangi koşullarda yapılır?
Belirleyici parametreler şunlardır: darbe biçimi — Yarım sinüs, son tepe testere dişi veya şok tepki spektrumu (SRS) tabanlı, tepe ivme ve süre — Standartta ve programda tanımlı; örneğin işlevsel şok ve nakliye şoku ayrı seviyelerdedir ve eksen ve yön — Üç dik eksende ve her iki yönde. Koşulların tamamı sayfadaki "Test Koşulları" bölümünde yer alır ve ürün standardına göre değişir.
Shock için nasıl bir numune gerekir?
fikstür numuneyi gerçek montajı temsil edecek biçimde tutmalı, ivmeölçer konumları tanımlanmalı ve darbe biçimi tolerans içinde doğrulanmalı. Numune adedi ürün standardına ve raporlanacak kapsama göre belirlenir.
Shock ne kadar sürer?
Eksen ve darbe sayısına göre tipik olarak 1–2 hafta. Bu süre deneyin kendisine aittir; numune hazırlığı, sıraya girme ve raporlama ayrıca değerlendirilir. Ürününüz için gerçekçi bir takvim teklifte verilir.
Shock sonucunda neye göre "uygun" denir?
Kabul kriteri programda tanımlanır: darbeler sonrasında işlevin sürmesi ve yapısal hasar bulunmaması.