Titreşim (Vibration) Testi Nedir?
Titreşim testi, numunenin sarsıcı üzerinde tanımlı frekans, genlik ve süre boyunca titreşime maruz bırakılarak yapısal dayanımının ve işlev sürekliliğinin değerlendirildiği deneydir. Sinüs, random ve karma profiller kullanılır.
Titreşim (Vibration) Testi Amacı
Amaç, ürünün taşıma sırasında ve çalıştığı platform üzerinde maruz kalacağı titreşimi hızlandırılmış biçimde temsil etmek ve dayanımı doğrulamaktır.
Titreşim (Vibration) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Batarya hücre, modül ve paketleri
- Havacılık aviyonik üniteleri
- Savunma ve demiryolu ekipmanı
- Denizcilik elektroniği
- Ambalajlı sevkiyat ürünleri
Titreşim (Vibration) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Titreşim (Vibration) Testi İçin İlgili Standartlar
- IEC 60068-2-6sinüs titreşim testi Testi
- IEC 60068-2-64rastgele titreşim testi Testi
- UN 38.3 T.3
- MIL-STD-810 Method 514
- RTCA DO-160 Section 8
- IEC 61373demiryolu araç ekipmanında titreşim ve şok Testi
- ISO 16750-3araç donanımında mekanik yükler Testi
- MIL-STD-810çevresel mühendislik değerlendirmeleri ve laboratuvar testleri Testi
- MIL-STD-461askeri sistemlerde elektromanyetik girişim Testi
- MIL-STD-202elektronik parçalarda test yöntemleri Testi
- MIL-STD-883mikroelektronik cihazlarda test yöntemleri Testi
- MIL-STD-167gemi ekipmanında mekanik titreşim Testi
- MIL-S-901gemi ekipmanında yüksek şiddetli şok testi Testi
- MIL-STD-704uçak elektrik güç karakteristikleri Testi
- MIL-STD-1275askeri araçlarda 28 V elektrik sistemi Testi
- NATO STANAG TestleriNATO standardizasyon anlaşmaları kapsamındaki testler Testi
Titreşim (Vibration) Testi Koşulları
- Profil
- Sinüs süpürme, random veya sine-on-random; şartnamede tanımlanır
- UN 38.3 T.3
- 7 Hz – 200 Hz arası sinüs süpürme, her eksende üç saat
- Eksen
- Genellikle üç dik eksende ayrı ayrı
- Süre
- Eksen başına şartnamede tanımlı süre
Titreşim (Vibration) Testi Cihazı
- Elektrodinamik sarsıcı ve güç yükselteci
- İvmeölçerler ve titreşim kontrol sistemi
- Bağlama fikstürü
- Patlama korumalı düzen (batarya deneylerinde)
- İşlev izleme sistemi
Titreşim (Vibration) Testi İçin Numune Gereksinimleri
- Numune gerçek montaj biçimini temsil eden fikstürle bağlanmalı
- Fikstür rezonansı test bandının dışında olmalı
- Batarya deneylerinde numune tam şarjlı olmalı
- Test öncesi ve sonrası işlev kontrolü yapılmalı
Titreşim (Vibration) Testi Süresi
Eksen başına tanımlı süre ve üç eksen nedeniyle toplam süre genellikle birkaç gündür.
Titreşim (Vibration) Testi Prosedürü
- 1Numune fikstüre bağlanır, ivmeölçerler yerleştirilir.
- 2Rezonans arama yapılarak kritik frekanslar belirlenir.
- 3Şartname profili yüklenir ve kontrol doğrulanır.
- 4Her eksende tanımlı süre boyunca titreşim uygulanır.
- 5Test sırasında ve sonrasında işlev ve fiziksel durum kontrol edilir.
- 6Batarya deneylerinde gerilim ve sıcaklık izlenir.
Titreşim (Vibration) Testi Kabul Kriterleri
Kabul kriteri şartnamede tanımlanır: yapısal hasar olmaması, bağlantıların gevşememesi ve işlevin sürmesi. Batarya deneylerinde ayrıca sızıntı, yangın ve patlama olmaması aranır.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Ön ve son rezonans arama karşılaştırılır; frekans kayması yapısal gevşemeye işaret eder. Görsel muayene ve işlev testi birlikte değerlendirilir.
Titreşim (Vibration) Testi Raporu
- Uygulanan standart ve profil
- Frekans aralığı, genlik/PSD ve süre
- Eksen bilgisi ve fikstür tanımı
- Rezonans arama sonuçları
- İşlev durumu ve görsel muayene
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- UN 38.3 (batarya taşıma)
- UNECE R100
- Havacılık ve demiryolu ekipman gereklilikleri
Savunma Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Vibration deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Savunma deneyleri, ekipmanın askerî görev ortamında çalışmaya devam ettiğini gösterir. Sivil deneylerden farkı yalnızca seviyelerin sertliği değildir; VARSAYIMIN KENDİSİ farklıdır. Ekipman bakım imkânı olmayan bir ortamda, kendi verici ve alıcılarıyla dolu bir platformun içinde, aylarca depolandıktan sonra ilk denemede çalışmak zorundadır.
Bu varsayım deney planını şekillendirir. Sivil bir ürün için "normal kullanım" tanımlanabilir; askerî ekipman için tanımlanan şey ÖMÜR BOYU ÇEVRESEL PROFİLDİR (life cycle environmental profile): üretimden depoya, depodan sevkiyata, araç üstünde taşınmaya, sahada kullanıma ve bakıma kadar her aşamanın maruziyeti listelenir ve deney bu listeden türetilir.
Çevresel tarafta MIL-STD-810 yöntemleri uygulanır: sıcaklık, nem, yükseklik, yağmur, kum-toz, tuz sisi, mantar, şok, titreşim, patlayıcı atmosfer ve top ateşi titreşimi. Standardın kendisi kabul kriteri koymaz; hangi yöntemin hangi seviyede uygulanacağı ve neyin kabul edilebilir olduğu program şartnamesinden gelir.
Elektromanyetik tarafta MIL-STD-461 gereklilikleri devreye girer ve platform içi girişim denetlenir. Sivil EMC ile aynı fiziği ölçer ama farklı bir varsayımla: ekipman, kendi radar ve telsizleriyle dolu bir platformda görev yapacaktır ve platform içi girişim görevi doğrudan riske atar. Limitler bu yüzden çok daha sıkıdır.
Güç kalitesi ayrı bir gövdedir. Askerî araçlarda MIL-STD-1275, uçaklarda MIL-STD-704 besleme karakteristiklerini tanımlar: gerilim aralıkları, geçici olaylar, dalgacık ve kesinti davranışları. Ticari kökenli bir ekipmanın askerî platforma entegrasyonunda en sık takıldığı yer burasıdır.
Şok tarafında askerî gemiler kendi rejimini taşır: MIL-S-901 yüksek şiddetli şok deneyi, su altı patlama etkisini benzetir ve ekipmanı gerçek bir darbe makinesinde sınar. Bu, klasik laboratuvar şok deneylerinden bambaşka bir ölçektir.
Ticari kökenli ekipmanın (COTS) askerî kullanıma uygunluğu alanın büyüyen konusudur. Maliyet ve teslim süresi baskısı ticari ürün kullanımını teşvik ediyor; ancak ticari ürün askerî profilden geçmedikçe uygun sayılmaz ve boşluk analizi ile ek nitelendirme gerekir.
Bu ailede deney planı PROGRAM ŞARTNAMESİNDEN gelir. Bu yüzden "MIL-STD-810 uygundur" ifadesi tek başına doğrulanabilir bir iddia değildir; hangi yöntem, hangi prosedür, hangi seviye ve hangi revizyon sorularının yanıtı gerekir.
Bu alanın yöntem grupları
Çevresel
MIL-STD-810 yöntemleri: sıcaklık, nem, yükseklik, güneş ışınımı, yağmur, kum-toz, mantar, tuz sisi, daldırma, patlayıcı atmosfer.
Mekanik
Titreşim (rastgele, sinüs, top ateşi), şok, ivme, serbest düşme ve taşıma simülasyonu.
Elektromanyetik
MIL-STD-461 CE/CS/RE/RS gereklilikleri; platform seviyesinde MIL-STD-464.
Güç kalitesi
MIL-STD-1275 araç ve MIL-STD-704 uçak besleme karakteristiklerine uygunluk.
Yüksek şiddetli şok
MIL-S-901 gemi şok deneyi; su altı patlama etkisinin benzetimi.
Bileşen nitelendirmesi
MIL-STD-883 mikroelektronik ve MIL-STD-202 elektronik parça deney yöntemleri.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- "MIL-STD-810 sertifikalı" ifadesi yanlıştır; standart sertifika üretmez, çıktı bir nitelendirme raporudur.
- Yöntem, prosedür ve seviye belirtilmeyen bir uygunluk iddiası doğrulanamaz.
- Revizyon harfi (F, G, H) yöntem içeriklerini ve prosedür numaralarını değiştirir; şartnamede revizyon belirtilmelidir.
- Sivil EMC raporu MIL-STD-461 yerine geçmez; limitler, mesafeler ve düzenekler farklıdır.
- Ticari ürünün askerî platforma entegrasyonunda güç kalitesi en sık atlanan gerekliliktir.
- Bir yöntemin uygulanması, ekipmanın o çevrede işlevini sürdürdüğünü göstermez; işlevsel kabul ölçütü ayrıca tanımlanır.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Tedarik sözleşmesi kapsamında nitelendirme (qualification)
- Platform entegrasyonu öncesi bileşen doğrulaması
- Ticari kökenli ekipmanın askerî kullanıma uygunluğu ve boşluk analizi
- NATO ve ihracat programlarında şartname uyumu
- Ömür boyu çevresel profilin oluşturulması
İlgili Testler
Titreşim (Vibration) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Vibration hangi standarda göre yapılır?
Vibration, IEC 60068-2-6, IEC 60068-2-64, UN 38.3 T.3, MIL-STD-810 Method 514, RTCA DO-160 Section 8, IEC 61373 ve ISO 16750-3 kapsamında yürütülür. Uygulanacak sınır değerler ve kabul kriterleri ürün standardında tanımlanır; ürününüz için geçerli sürüm teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Vibration hangi ürünlere uygulanır?
Başlıca batarya hücre, modül ve paketleri, havacılık aviyonik üniteleri, savunma ve demiryolu ekipmanı, denizcilik elektroniği ve ambalajlı sevkiyat ürünleri için uygulanır. Ürününüzün kapsama girip girmediği, teknik özellikleri ve kullanım amacı incelenerek belirlenir.
Vibration hangi koşullarda yapılır?
Belirleyici parametreler şunlardır: profil — Sinüs süpürme, random veya sine-on-random; şartnamede tanımlanır, un 38.3 t.3 — 7 Hz – 200 Hz arası sinüs süpürme, her eksende üç saat ve eksen — Genellikle üç dik eksende ayrı ayrı. Koşulların tamamı sayfadaki "Test Koşulları" bölümünde yer alır ve ürün standardına göre değişir.
Vibration için nasıl bir numune gerekir?
numune gerçek montaj biçimini temsil eden fikstürle bağlanmalı, fikstür rezonansı test bandının dışında olmalı ve batarya deneylerinde numune tam şarjlı olmalı. Numune adedi ürün standardına ve raporlanacak kapsama göre belirlenir.
Vibration ne kadar sürer?
Eksen başına tanımlı süre ve üç eksen nedeniyle toplam süre genellikle birkaç gündür. Bu süre deneyin kendisine aittir; numune hazırlığı, sıraya girme ve raporlama ayrıca değerlendirilir. Ürününüz için gerçekçi bir takvim teklifte verilir.
Vibration sonucunda neye göre "uygun" denir?
Kabul kriteri şartnamede tanımlanır: yapısal hasar olmaması, bağlantıların gevşememesi ve işlevin sürmesi. Batarya deneylerinde ayrıca sızıntı, yangın ve patlama olmaması aranır.