Yoğunluk Tayini — ISO 1183 / ASTM D792 / ISO 2811 · Kauçuk Testleri

Yoğunluk Tayini Nedir?

Yoğunluk tayini, numunenin kütlesinin hacmine oranının daldırma (Arşimet), piknometre veya yüzdürme (gradyan tüp) yöntemleriyle belirlendiği ölçümdür.

Yoğunluk Tayini Amacı

Amaç, malzemenin yoğunluğunu belirleyerek kimlik doğrulaması, dolgu oranı denetimi ve gözeneklilik değerlendirmesi yapmaktır.

Yoğunluk Tayini Hangi Ürünlere Uygulanır?

Plastik ve kauçuk parçalar
Dolgu katkılı kompozitler
Kaplama ve boya (ISO 2811)
Metal ve seramik numuneler

Yoğunluk Tayini Hangi Sektörlerde Kullanılır?

KauçukOtomotivMakine

Yoğunluk Tayini İçin İlgili Standartlar

ISO 1183-1
ISO 1183-2
ASTM D792
ISO 2811-1

Yoğunluk Tayini Koşulları

Yöntem: Daldırma (A), piknometre (B) veya yoğunluk gradyan tüpü
Sıcaklık: Standartta tanımlı; genellikle 23 °C ± 2 °C
Daldırma sıvısı: Damıtık su veya numuneyle etkileşmeyen sıvı
Numune adedi: Standartta tanımlı; ortalama ve dağılım verilir

Yoğunluk Tayini Cihazı

Analitik terazi ve daldırma düzeni
Piknometre seti
Yoğunluk gradyan tüpü
Sıcaklık kontrollü banyo

Yoğunluk Tayini İçin Numune Gereksinimleri

Numune yüzeyinde hava kabarcığı kalmamalıdır
Numune gözenekli ise yöntem buna göre seçilmelidir
Numune sıcaklığı dengelenmiş olmalıdır
Numune daldırma sıvısında şişmemelidir

Yoğunluk Tayini Süresi

Tipik olarak 1 gün.

Yoğunluk Tayini Prosedürü

1Numune şartlandırılır ve havada tartılır.
2Daldırma sıvısı içinde tartılır (veya piknometre ile ölçülür).
3Sıvı sıcaklığı ve yoğunluğu kaydedilir.
4Yoğunluk hesaplanır.
5Tanımlı sayıda numune için yinelenir ve ortalanır.

Yoğunluk Tayini Kabul Kriterleri

Kabul kriteri malzeme standardında verilen yoğunluk aralığıdır.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Açık gözenekli numunelerde daldırma yöntemi yanlış sonuç verir; gözeneklilik varsa yöntem seçimi ve numune kaplama gereksinimi standarda göre değerlendirilmelidir.

Yoğunluk Tayini Raporu

Uygulanan standart ve yöntem
Sıcaklık ve daldırma sıvısı
Tartım değerleri
Hesaplanan yoğunluk ve dağılım
Malzeme standardına göre değerlendirme

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Malzeme ürün standartları

Kauçuk Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Density deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Kauçuk deneyleri, elastomerin mekanik davranışını ve ortam etkilerine dayanımını belirler. Elastomerler metal ve plastiklerden farklı bir mantıkla değerlendirilir: asıl soru dayanım değil, ELASTİK GERİ DÖNÜŞ ve yaşlanma davranışıdır.

Bir elastomerin işlevi çoğunlukla şekil değiştirip geri dönmektir: conta sıkışır ve sızdırmazlık sağlar, takoz titreşimi yutar, hortum basınç altında genişler. Bu yüzden alanda ölçülen şey "kaç newton dayanıyor" değil, "deformasyondan sonra ne kadar geri dönüyor ve bu davranışı ne kadar süre koruyor" sorusudur.

BASMA ALTINDA KALICI DEFORMASYON (compression set) bu yüzden alanın en belirleyici ölçümüdür. Bir conta uzun süre sıkıştırılmış kaldıktan sonra geri açılamıyorsa, hiç kopmamış olsa bile sızdırmazlık işlevini yitirmiştir. Bu ölçüm sıcaklıkla birlikte yapılır çünkü kalıcı deformasyon sıcaklıkta hızla artar.

Sertlik alanın en yaygın ölçümüdür ve Shore A ile IRHD ölçekleri kullanılır. Hızlı ve pratiktir ama tek başına malzemeyi tanımlamaz: aynı sertlikte iki farklı karışım tamamen farklı yaşlanma ve sıvı dayanımı gösterebilir. Sertlik, karışım tutarlılığının izlenmesinde değerlidir.

Ortam dayanımı tarafında sıcak hava ile yaşlandırma, sıvı içinde şişme, ozon çatlaması ve alçak sıcaklık davranışı incelenir. SIVI DAYANIMI özellikle kritiktir: aynı elastomer yakıtta, yağda, soğutma sıvısında ve fren hidroliğinde farklı davranır — birinde şişer, diğerinde büzülür, üçüncüsünde sertleşir. Bu yüzden malzeme, temas edeceği gerçek akışkanla ve gerçek sıcaklıkta sınanır.

Ozon çatlaması dışarıda kullanılan parçalarda sessiz bir arıza nedenidir. Atmosferdeki düşük derişimli ozon, gerilme altındaki doymamış elastomerlerde yüzey çatlakları oluşturur; parça hiç yük almamış görünürken çatlar. Ozon kabini bu davranışı hızlandırarak ortaya çıkarır.

Alçak sıcaklık davranışı ikinci sessiz risktir. Elastomer, cam geçiş sıcaklığına yaklaştıkça elastikliğini kaybeder ve sert bir plastik gibi davranır; conta soğukta sızdırmaya başlar. Alçak sıcaklıkta geri dönüş ve kırılganlık deneyleri bu sınırı belirler.

Karışım (compound) değişikliği bu ailede sessiz bir değişiklik değildir. Dolgu oranı, plastikleştirici ya da vulkanizasyon sistemi değiştiğinde mekanik özellikler ve sıvı dayanımı birlikte kayar; doğrulama yeniden yapılır.

Bu alanın yöntem grupları

Mekanik
Çekme gerilme-gerinim özellikleri, yırtılma dayanımı, aşınma (döner silindir ve Pico), yorulma ve yırtılma ilerlemesi.
Sertlik
Shore A ve IRHD girinti sertliği; karışım tutarlılığının hızlı göstergesi.
Kalıcı deformasyon
Basma altında kalıcı deformasyon (compression set) ve gerilme gevşemesi; sızdırmazlık elemanlarında belirleyici.
Sıvı dayanımı
Yakıt, yağ, soğutma sıvısı ve kimyasallarda şişme, kütle ve hacim değişimi, sertlik ve dayanım kaybı.
Yaşlandırma
Sıcak hava ile yaşlandırma, ozon çatlaması, UV ve nem etkisi.
Alçak sıcaklık
Alçak sıcaklıkta geri dönüş, kırılganlık sıcaklığı ve esneklik ölçümleri.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Sertlik malzemeyi tanımlamaz; aynı sertlikte iki karışım farklı yaşlanma ve sıvı dayanımı gösterebilir.
Sıvı dayanımı gerçek akışkan ve gerçek sıcaklıkla sınanmalıdır; genel bir yağ dayanımı iddiası yetersizdir.
Basma altında kalıcı deformasyon ölçülmeden sızdırmazlık ömrü hakkında karar verilemez.
Ozon çatlaması gerilme altında oluşur; gerilmesiz numuneyle yapılan deney gerçek riski göstermez.
Karışım değişikliği doğrulamanın tekrarını gerektirir; tedarikçi karışımını sessizce değiştirebilir.
Alçak sıcaklık davranışı belirtilmeyen bir conta, soğuk iklimde beklenmedik sızıntı üretir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Conta ve sızdırmazlık elemanı malzeme seçimi
Otomotiv ve endüstriyel bileşen onayı
Karışım (compound) değişikliğinin doğrulanması
Saha sızıntılarının ve çatlamaların kök neden analizi
Çalışma sıcaklığı aralığı ve akışkan uyumluluğu beyanı

İlgili Testler

Yoğunluk Tayini Hakkında Sık Sorulan Sorular

Density hangi standarda göre yapılır?

Density, ISO 1183-1, ISO 1183-2, ASTM D792 ve ISO 2811-1 kapsamında yürütülür. Uygulanacak sınır değerler ve kabul kriterleri ürün standardında tanımlanır; ürününüz için geçerli sürüm teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Density hangi ürünlere uygulanır?

Başlıca plastik ve kauçuk parçalar, dolgu katkılı kompozitler, kaplama ve boya (ıso 2811) ve metal ve seramik numuneler için uygulanır. Ürününüzün kapsama girip girmediği, teknik özellikleri ve kullanım amacı incelenerek belirlenir.

Density hangi koşullarda yapılır?

Belirleyici parametreler şunlardır: yöntem — Daldırma (A), piknometre (B) veya yoğunluk gradyan tüpü, sıcaklık — Standartta tanımlı; genellikle 23 °C ± 2 °C ve daldırma sıvısı — Damıtık su veya numuneyle etkileşmeyen sıvı. Koşulların tamamı sayfadaki "Test Koşulları" bölümünde yer alır ve ürün standardına göre değişir.

Density için nasıl bir numune gerekir?

numune yüzeyinde hava kabarcığı kalmamalıdır, numune gözenekli ise yöntem buna göre seçilmelidir ve numune sıcaklığı dengelenmiş olmalıdır. Numune adedi ürün standardına ve raporlanacak kapsama göre belirlenir.

Density ne kadar sürer?

Tipik olarak 1 gün. Bu süre deneyin kendisine aittir; numune hazırlığı, sıraya girme ve raporlama ayrıca değerlendirilir. Ürününüz için gerçekçi bir takvim teklifte verilir.

Density sonucunda neye göre "uygun" denir?

Kabul kriteri malzeme standardında verilen yoğunluk aralığıdır.