Compression Set — ISO 815 / ASTM D395 · Kauçuk Testleri

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Nedir?

Kalıcı basma deformasyonu testi, numunenin tanımlı oranda sıkıştırılıp belirli sıcaklık ve sürede tutulduktan sonra serbest bırakıldığı; geri kazanmadığı deformasyonun yüzde olarak belirlendiği deneydir.

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Amacı

Amaç, contanın uzun süreli sıkıştırma altında sızdırmazlık kabiliyetini koruyup koruyamayacağını değerlendirmektir.

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

O-ring ve statik contalar
Flanş ve kapak contaları
Titreşim yalıtım elemanları
Sızdırmazlık profilleri

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

KauçukOtomotivMakine

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi İçin İlgili Standartlar

ISO 815-1
ISO 815-2 (düşük sıcaklık)
ASTM D395 Yöntem B

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Koşulları

Sıkıştırma: Standartta tanımlı oran; tipik olarak %25
Sıcaklık: Şartnamede tanımlı; oda sıcaklığından yükseltilmiş sıcaklığa
Süre: Standartta tanımlı; tipik olarak 22 veya 72 saat
Geri kazanma: Serbest bırakıldıktan sonra standartta tanımlı süre beklenip ölçülür

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Cihazı

Compression set plakaları ve ara parçalar
Kalibre kalınlık ölçüm aleti
Sıcaklık kontrollü fırın
Şartlandırma odası

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune ölçüleri standartta tanımlı olmalı
Ara parça kalınlığı sıkıştırma oranını belirler ve doğrulanmalıdır
Numune yüzeyleri düz ve paralel olmalı
Numune adedi standartta tanımlanır

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Süresi

Süreye bağlı olarak 3–7 gün.

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Prosedürü

1Numune kalınlığı ölçülür.
2Numune plakalar arasında tanımlı orana sıkıştırılır.
3Tanımlı sıcaklık ve sürede tutulur.
4Numune serbest bırakılır ve tanımlı süre dinlendirilir.
5Kalınlık yeniden ölçülür.
6Kalıcı deformasyon yüzdesi hesaplanır.

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri şartnamede verilen azami kalıcı deformasyon yüzdesidir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sıcaklık ve süre birlikte belirtilmeden verilen bir compression set değeri karşılaştırılamaz. Geri kazanma süresine uyulmaması sonucu olduğundan kötü gösterir; elastomer serbest bırakıldıktan sonra bir süre daha geri kazanır.

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Raporu

Uygulanan standart ve yöntem
Sıkıştırma oranı
Sıcaklık ve süre
Geri kazanma süresi
Kalıcı deformasyon değerleri

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Conta ve sızdırmazlık şartnameleri

Kauçuk Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Compression Set deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Kauçuk deneyleri, elastomerin mekanik davranışını ve ortam etkilerine dayanımını belirler. Elastomerler metal ve plastiklerden farklı bir mantıkla değerlendirilir: asıl soru dayanım değil, ELASTİK GERİ DÖNÜŞ ve yaşlanma davranışıdır.

Bir elastomerin işlevi çoğunlukla şekil değiştirip geri dönmektir: conta sıkışır ve sızdırmazlık sağlar, takoz titreşimi yutar, hortum basınç altında genişler. Bu yüzden alanda ölçülen şey "kaç newton dayanıyor" değil, "deformasyondan sonra ne kadar geri dönüyor ve bu davranışı ne kadar süre koruyor" sorusudur.

BASMA ALTINDA KALICI DEFORMASYON (compression set) bu yüzden alanın en belirleyici ölçümüdür. Bir conta uzun süre sıkıştırılmış kaldıktan sonra geri açılamıyorsa, hiç kopmamış olsa bile sızdırmazlık işlevini yitirmiştir. Bu ölçüm sıcaklıkla birlikte yapılır çünkü kalıcı deformasyon sıcaklıkta hızla artar.

Sertlik alanın en yaygın ölçümüdür ve Shore A ile IRHD ölçekleri kullanılır. Hızlı ve pratiktir ama tek başına malzemeyi tanımlamaz: aynı sertlikte iki farklı karışım tamamen farklı yaşlanma ve sıvı dayanımı gösterebilir. Sertlik, karışım tutarlılığının izlenmesinde değerlidir.

Ortam dayanımı tarafında sıcak hava ile yaşlandırma, sıvı içinde şişme, ozon çatlaması ve alçak sıcaklık davranışı incelenir. SIVI DAYANIMI özellikle kritiktir: aynı elastomer yakıtta, yağda, soğutma sıvısında ve fren hidroliğinde farklı davranır — birinde şişer, diğerinde büzülür, üçüncüsünde sertleşir. Bu yüzden malzeme, temas edeceği gerçek akışkanla ve gerçek sıcaklıkta sınanır.

Ozon çatlaması dışarıda kullanılan parçalarda sessiz bir arıza nedenidir. Atmosferdeki düşük derişimli ozon, gerilme altındaki doymamış elastomerlerde yüzey çatlakları oluşturur; parça hiç yük almamış görünürken çatlar. Ozon kabini bu davranışı hızlandırarak ortaya çıkarır.

Alçak sıcaklık davranışı ikinci sessiz risktir. Elastomer, cam geçiş sıcaklığına yaklaştıkça elastikliğini kaybeder ve sert bir plastik gibi davranır; conta soğukta sızdırmaya başlar. Alçak sıcaklıkta geri dönüş ve kırılganlık deneyleri bu sınırı belirler.

Karışım (compound) değişikliği bu ailede sessiz bir değişiklik değildir. Dolgu oranı, plastikleştirici ya da vulkanizasyon sistemi değiştiğinde mekanik özellikler ve sıvı dayanımı birlikte kayar; doğrulama yeniden yapılır.

Bu alanın yöntem grupları

Mekanik
Çekme gerilme-gerinim özellikleri, yırtılma dayanımı, aşınma (döner silindir ve Pico), yorulma ve yırtılma ilerlemesi.
Sertlik
Shore A ve IRHD girinti sertliği; karışım tutarlılığının hızlı göstergesi.
Kalıcı deformasyon
Basma altında kalıcı deformasyon (compression set) ve gerilme gevşemesi; sızdırmazlık elemanlarında belirleyici.
Sıvı dayanımı
Yakıt, yağ, soğutma sıvısı ve kimyasallarda şişme, kütle ve hacim değişimi, sertlik ve dayanım kaybı.
Yaşlandırma
Sıcak hava ile yaşlandırma, ozon çatlaması, UV ve nem etkisi.
Alçak sıcaklık
Alçak sıcaklıkta geri dönüş, kırılganlık sıcaklığı ve esneklik ölçümleri.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Sertlik malzemeyi tanımlamaz; aynı sertlikte iki karışım farklı yaşlanma ve sıvı dayanımı gösterebilir.
Sıvı dayanımı gerçek akışkan ve gerçek sıcaklıkla sınanmalıdır; genel bir yağ dayanımı iddiası yetersizdir.
Basma altında kalıcı deformasyon ölçülmeden sızdırmazlık ömrü hakkında karar verilemez.
Ozon çatlaması gerilme altında oluşur; gerilmesiz numuneyle yapılan deney gerçek riski göstermez.
Karışım değişikliği doğrulamanın tekrarını gerektirir; tedarikçi karışımını sessizce değiştirebilir.
Alçak sıcaklık davranışı belirtilmeyen bir conta, soğuk iklimde beklenmedik sızıntı üretir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Conta ve sızdırmazlık elemanı malzeme seçimi
Otomotiv ve endüstriyel bileşen onayı
Karışım (compound) değişikliğinin doğrulanması
Saha sızıntılarının ve çatlamaların kök neden analizi
Çalışma sıcaklığı aralığı ve akışkan uyumluluğu beyanı

İlgili Testler

Kalıcı Basma Deformasyonu (Compression Set) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Compression set değeri düşük olan conta her zaman daha iyi mi?

Sızdırmazlık açısından düşük değer olumludur ancak tek ölçüt değildir. Sıcaklık dayanımı, kimyasal dayanım ve sıkıştırma kuvveti gevşemesi (compression stress relaxation) birlikte değerlendirilmelidir.