Fonksiyonel Güvenlik — IEC 61508 / EN 50129 / ISO 26262 Ailesi

Fonksiyonel Güvenlik Testi Nedir?

Fonksiyonel güvenlik testi, bir emniyet işlevinin tehlikeli arıza durumlarında beklenen güvenli davranışı sergilediğinin; donanım hata toleransı, teşhis kapsamı ve hata reaksiyon süresi gibi ölçütlerle doğrulandığı değerlendirmedir. Sektöre göre IEC 61508, EN 50129 veya ISO 26262 uygulanır.

Fonksiyonel Güvenlik Testi Amacı

Amaç, emniyet işlevinin atanmış bütünlük seviyesini (SIL veya ASIL) karşıladığını hem analiz hem deneyle kanıtlamaktır.

Fonksiyonel Güvenlik Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Demiryolu sinyalizasyon ve fren kontrolü
Endüstriyel emniyet kumanda sistemleri
Otomotiv elektronik kontrol üniteleri
Süreç emniyeti enstrümantasyonu

Fonksiyonel Güvenlik Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

DemiryoluElektrikElektronikSiber Güvenlik

Fonksiyonel Güvenlik Testi İçin İlgili Standartlar

IEC 61508 serisi
EN 50129
EN 50128 / EN 50657
ISO 26262 serisi
IEC 61511
EN 50155demiryolu araçlarındaki elektronik donanım Testi
EN 50121demiryolu uygulamalarında elektromanyetik uyumluluk Testi
EN 45545demiryolu araçlarında yangın güvenliği Testi
IEC 61373demiryolu araç ekipmanında titreşim ve şok Testi

Fonksiyonel Güvenlik Testi Koşulları

Bütünlük seviyesi: SIL 1–4 (IEC 61508 / EN 50129) veya ASIL A–D (ISO 26262)
Donanım ölçütleri: Tehlikeli arıza oranı, teşhis kapsamı, donanım hata toleransı
Hata enjeksiyonu: Tanımlı arıza kiplerinin sisteme enjekte edilerek güvenli tepki doğrulaması
Yazılım: Geliştirme süreci ve doğrulama gereksinimleri seviyeye göre artar

Fonksiyonel Güvenlik Testi Cihazı

Hata enjeksiyon test düzeni
Donanım/yazılım döngü içi (HIL) test platformu
Analiz yazılımları (FMEDA, FTA)
Ölçüm ve zamanlama kayıt sistemi

Fonksiyonel Güvenlik Testi İçin Numune Gereksinimleri

Emniyet işlevi ve güvenli durum tanımlanmalıdır
Bütünlük seviyesi atanmış olmalıdır
Arıza kipi listesi ve teşhis mekanizmaları belgelenmelidir
Bağımsız değerlendirme gereksinimi seviyeye göre belirlenir

Fonksiyonel Güvenlik Testi Süresi

Kapsama ve seviyeye göre tipik olarak 2–6 ay.

Fonksiyonel Güvenlik Testi Prosedürü

1Emniyet işlevi, güvenli durum ve bütünlük seviyesi tanımlanır.
2Arıza kipi ve etki analizi (FMEDA) yürütülür.
3Teşhis kapsamı ve donanım ölçütleri hesaplanır.
4Hata enjeksiyon deneyleri uygulanır.
5Hata reaksiyon süresi ölçülür.
6Kanıtlar emniyet durum raporunda toplanır.

Fonksiyonel Güvenlik Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri uygulanan standartta atanmış bütünlük seviyesi için verilen nicel ve nitel gereksinimlerdir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Bütünlük seviyesi bir ürün etiketi değil, belirli bir emniyet işlevine ve tanımlı bir bağlama aittir. Aynı donanım farklı bir uygulamada farklı seviye sağlayabilir. Sertifikanın hangi işlev ve varsayımlar için verildiği (safety manual) mutlaka okunmalıdır.

Fonksiyonel Güvenlik Testi Raporu

Emniyet işlevi ve güvenli durum tanımı
Atanan bütünlük seviyesi
FMEDA ve teşhis kapsamı sonuçları
Hata enjeksiyon deneyleri ve tepki süreleri
Varsayımlar ve kullanım kısıtları

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Makine Emniyeti, Demiryolu Emniyeti ve sektör mevzuatı

Demiryolu Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Functional Safety deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Demiryolu deneyleri, araç ve bileşenlerin raylı sistem ortamında güvenli ve güvenilir çalıştığını gösterir. Bu ailenin karakteri UZUN ÖMÜR VARSAYIMINDAN gelir: bir raylı araç otuz yılı aşan servis ömrüne göre tasarlanır ve bileşenler bu süre boyunca titreşim, sıcaklık çevrimi ve yoğun kullanım altında kalır.

Uzun ömür, bileşen tedarik zincirini de belirler. Otuz yıl boyunca yedek parça bulunabilirliği, üretimden çıkan elektronik bileşenlerin yerine yenisinin konması ve her değişimin yeniden doğrulanması gerekir. Bu, demiryolunu "bir kez onaylat ve devam et" mantığından çıkarır.

Yangın güvenliği alanın en sıkı düzenlenmiş bölümüdür ve EN 45545 serisi üzerinden yürütülür. Serinin mantığı KULLANIM YERİ ve İŞLETME KATEGORİSİNE dayanır: bir tünel metrosu ile şehirler arası bir tren aynı riski taşımaz, koltuk kumaşı ile kablo aynı kategoride değerlendirilmez. Tahliye süresi bu kategorileri belirleyen asıl etkendir; kapalı bir tünelde tahliye uzun sürdüğü için malzeme gereklilikleri sertleşir.

Elektronik donanım için EN 50155 çerçeve standardıdır ve çevresel, elektriksel ve işlevsel gereklilikleri bir arada taşır: besleme gerilimi değişimleri, sıcaklık sınıfları, nem, titreşim ve şok. Titreşim ve şok tarafında EN 61373 kategorileri kullanılır ve bunlar montaj yerine göre ayrışır — gövdeye monte bir kutu ile boji üzerine monte bir sensör aynı profilden geçmez.

Elektromanyetik uyumluluk tarafında EN 50121 serisi işler ve demiryoluna özgü bir sorunu ele alır: çekiş sistemi çok yüksek güçte anahtarlama yapar ve hem araç içindeki sistemleri hem hat boyundaki sinyalizasyonu etkileyebilir. Bu yüzden seri, araç, hat boyu tesisleri ve sinyalizasyon için ayrı bölümler taşır.

Güvenlikle ilgili sistemlerde ayrı bir gövde işler ve burada kanıt deney değil SÜREÇTİR: EN 50126 (RAMS), EN 50128 (yazılım) ve EN 50129 (güvenlikle ilgili elektronik sistemler) güvenlik yaşam döngüsünü ve güvenlik bütünlük seviyelerini (SIL) tanımlar. Sinyalizasyon ve fren kontrol sistemleri bu çerçevede değerlendirilir.

Kalite tarafında sektörün kendi şeması olan IRIS (ISO/TS 22163) devreye girer; büyük araç üreticileri tedarikçilerinden bu belgeyi ister.

Mekanik yapı tarafında araç gövdesi ve boji çerçevesi kendi standartlarına sahiptir: statik ve yorulma yükleri altında yapısal doğrulama, kaynak kalitesi ve çarpışma güvenliği. Bu deneyler tam ölçekli düzeneklerde yürütülür ve aylar sürebilir.

Bu alanın yöntem grupları

Yangın güvenliği
EN 45545 kapsamında malzeme ve bileşen sınıflandırması; işletme ve tasarım kategorisine göre gereklilik seti.
Elektronik donanım
EN 50155 çevresel ve elektriksel gereklilikler; besleme kesintileri, sıcaklık sınıfları, nem ve koruma derecesi.
Titreşim ve şok
EN 61373 kategorileri; montaj yerine göre gövde, boji ve aks üstü profilleri.
Elektromanyetik uyumluluk
EN 50121 serisi: araç, hat boyu tesisleri ve sinyalizasyon için ayrı bölümler.
Güvenlik yaşam döngüsü
EN 50126 RAMS, EN 50128 yazılım ve EN 50129 güvenlikle ilgili sistemler; SIL belirleme ve güvenlik dosyası.
Yapısal doğrulama
Araç gövdesi ve boji çerçevesinde statik ve yorulma yükleri, kaynak kalitesi, çarpışma güvenliği.

Bu alanda sık karıştırılanlar

EN 45545 gereklilikleri kullanım yerine ve işletme kategorisine göre değişir; tek bir "demiryolu yangın sınıfı" yoktur.
EN 50155 uygunluğu titreşim gerekliliklerini kapsamaz; EN 61373 ayrıca uygulanır.
Sivil EMC raporu demiryolu için yeterli değildir; EN 50121 serisi farklı ortam ve limitler tanımlar.
Güvenlikle ilgili sistemlerde deney tek başına kanıt değildir; güvenlik yaşam döngüsü kayıtları gerekir.
Bileşen değişikliği (obsolescence kaynaklı dahi) yeniden doğrulama gerektirir; uzun ömürlü projelerde bu rutin bir iştir.
IRIS belgesi ürün onayı değildir; kalite sistemi belgesidir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Araç ve bileşen onayı, işletmeci kabul süreçleri
Yangın güvenliği kategorisine göre malzeme seçimi
Güvenlikle ilgili sistemlerde güvenlik dosyası ve SIL kanıtı
Tedarik zinciri kalite belgelendirmesi
Bileşen tedarik sürekliliği ve değişiklik yönetimi

İlgili Testler

Fonksiyonel Güvenlik Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

SIL sertifikalı bir bileşen sistemimi otomatik SIL yapar mı?

Hayır. Bütünlük seviyesi emniyet işlevine aittir. Bileşenin emniyet el kitabındaki varsayımlar ve kullanım kısıtları sağlanmadıkça sistem seviyesi kanıtlanmış olmaz.