Titreşim Testi — IEC 60068-2-6 / UN 38.3 T.3 / MIL-STD-810 / RTCA DO-160

Titreşim (Vibration) Testi Nedir?

Titreşim testi, numunenin sarsıcı üzerinde tanımlı frekans, genlik ve süre boyunca titreşime maruz bırakılarak yapısal dayanımının ve işlev sürekliliğinin değerlendirildiği deneydir. Sinüs, random ve karma profiller kullanılır.

Titreşim (Vibration) Testi Amacı

Amaç, ürünün taşıma sırasında ve çalıştığı platform üzerinde maruz kalacağı titreşimi hızlandırılmış biçimde temsil etmek ve dayanımı doğrulamaktır.

Titreşim (Vibration) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Batarya hücre, modül ve paketleri
Havacılık aviyonik üniteleri
Savunma ve demiryolu ekipmanı
Denizcilik elektroniği
Ambalajlı sevkiyat ürünleri

Titreşim (Vibration) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

HavacılıkUzaySavunmaElektronik

Titreşim (Vibration) Testi İçin İlgili Standartlar

IEC 60068-2-6sinüs titreşim testi Testi
IEC 60068-2-64rastgele titreşim testi Testi
UN 38.3 T.3
MIL-STD-810 Method 514
RTCA DO-160 Section 8
IEC 61373demiryolu araç ekipmanında titreşim ve şok Testi
ISO 16750-3araç donanımında mekanik yükler Testi

Titreşim (Vibration) Testi Koşulları

Profil: Sinüs süpürme, random veya sine-on-random; şartnamede tanımlanır
UN 38.3 T.3: 7 Hz – 200 Hz arası sinüs süpürme, her eksende üç saat
Eksen: Genellikle üç dik eksende ayrı ayrı
Süre: Eksen başına şartnamede tanımlı süre

Titreşim (Vibration) Testi Cihazı

Elektrodinamik sarsıcı ve güç yükselteci
İvmeölçerler ve titreşim kontrol sistemi
Bağlama fikstürü
Patlama korumalı düzen (batarya deneylerinde)
İşlev izleme sistemi

Titreşim (Vibration) Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune gerçek montaj biçimini temsil eden fikstürle bağlanmalı
Fikstür rezonansı test bandının dışında olmalı
Batarya deneylerinde numune tam şarjlı olmalı
Test öncesi ve sonrası işlev kontrolü yapılmalı

Titreşim (Vibration) Testi Süresi

Eksen başına tanımlı süre ve üç eksen nedeniyle toplam süre genellikle birkaç gündür.

Titreşim (Vibration) Testi Prosedürü

1Numune fikstüre bağlanır, ivmeölçerler yerleştirilir.
2Rezonans arama yapılarak kritik frekanslar belirlenir.
3Şartname profili yüklenir ve kontrol doğrulanır.
4Her eksende tanımlı süre boyunca titreşim uygulanır.
5Test sırasında ve sonrasında işlev ve fiziksel durum kontrol edilir.
6Batarya deneylerinde gerilim ve sıcaklık izlenir.

Titreşim (Vibration) Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri şartnamede tanımlanır: yapısal hasar olmaması, bağlantıların gevşememesi ve işlevin sürmesi. Batarya deneylerinde ayrıca sızıntı, yangın ve patlama olmaması aranır.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Ön ve son rezonans arama karşılaştırılır; frekans kayması yapısal gevşemeye işaret eder. Görsel muayene ve işlev testi birlikte değerlendirilir.

Titreşim (Vibration) Testi Raporu

Uygulanan standart ve profil
Frekans aralığı, genlik/PSD ve süre
Eksen bilgisi ve fikstür tanımı
Rezonans arama sonuçları
İşlev durumu ve görsel muayene

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

UN 38.3 (batarya taşıma)
UNECE R100
Havacılık ve demiryolu ekipman gereklilikleri

Havacılık ve Uzay Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Vibration deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Havacılık ve uzay deneyleri, ekipmanın uçuş ortamında çalışmaya devam ettiğini ve uçuşa elverişlilik dosyasına kanıt sağladığını gösterir. Bu ailede kabul edilebilir arıza olasılığı diğer sektörlerden birkaç mertebe düşüktür; bu, deneyin kapsamını ve belgelendirme yükünü doğrudan belirler.

Alanın en belirgin özelliği İZLENEBİLİRLİKTİR. Bir uçak parçasının hangi eriyikten geldiği, hangi ısıl işlem fırınında hangi çevrimle işlendiği, hangi operatörün kaynak yaptığı ve hangi muayene personelinin onayladığı kayıtlıdır. Deney raporu bu zincirin bir halkasıdır; zincir kopuksa rapor tek başına değer taşımaz.

Çevresel nitelendirme RTCA DO-160 üzerinden yürür ve ekipmanın uçaktaki MONTAJ YERİNE göre kategori seçimi yapılır. Kokpit paneline monte bir cihaz ile kanat içine monte bir cihaz aynı bölümden farklı kategorilerde geçer. Bu yüzden bir DO-160 raporu okunurken hangi bölümlerin hangi kategorilerde uygulandığı esastır.

Yazılım ve karmaşık donanım tarafında yaklaşım tamamen değişir: kanıt deney değil SÜREÇ GÜVENCESİDİR. DO-178C yazılım için, DO-254 karmaşık elektronik donanım için geliştirme sürecinin nasıl yürütüleceğini ve hangi kanıtların üretileceğini tanımlar. Gereksinimden koda, kodun testine ve kapsam analizine kadar her adım izlenebilir olmalıdır. Bir yazılımı test etmek onu sertifikalanabilir yapmaz; süreç kaydı yapar.

Malzeme ve özel proses tarafında ayrı bir gövde işler. Kaynak için AWS D17.1, ısıl işlemde pirometri için SAE AMS 2750, tahribatsız muayene personeli için NAS 410 kullanılır. Özel prosesler (ısıl işlem, kaplama, kaynak, NDT, yapıştırma) için NADCAP akreditasyonu tedarik zincirinde fiilen zorunludur; NADCAP olmadan pek çok OEM'e parça satmak mümkün değildir.

Kalite sistemi tarafında AS/EN 9100 serisi kullanılır: üretici için 9100, bakım kuruluşu için 9110, dağıtımcı için 9120. Bu belgeler olmadan havacılık tedarik zincirine girmek pratikte mümkün değildir ve denetimler diğer sektörlerden belirgin biçimde daha ayrıntılıdır.

Sahte parça (counterfeit) riski alanın kendine özgü bir konusudur. Elektronik bileşen tedarik zincirinde sahte ya da yeniden işlenmiş parça tespiti için ayrı standartlar ve doğrulama yöntemleri (görsel muayene, X-ray, açma ve iç yapı incelemesi, XRF) kullanılır.

Uzay uygulamaları ek katmanlar getirir: vakum ortamında dışgazlama, radyasyon dayanımı, uzun süreli termal vakum çevrimi ve tek olay etkilerinin (single event effects) değerlendirilmesi.

Bu alanın yöntem grupları

Çevresel nitelendirme
RTCA DO-160 bölümleri: sıcaklık ve yükseklik, titreşim, şok, nem, kum-toz, mantar, tuz sisi, akışkan duyarlılığı, buzlanma, yıldırım.
Elektromanyetik
DO-160 EMC bölümleri; askerî platformlarda MIL-STD-461 ve MIL-STD-704 güç karakteristikleri.
Yazılım ve donanım güvencesi
DO-178C yazılım yaşam döngüsü ve DO-254 donanım tasarım güvencesi kanıtları; gereksinim izlenebilirliği ve kapsam analizi.
Malzeme ve kaynak
AWS D17.1 kapsamında kaynak nitelendirmesi, malzeme mekanik deneyleri, metalografi ve tahribatsız muayene.
Özel proses kontrolü
SAE AMS 2750 pirometri, kaplama ve ısıl işlem proses doğrulaması, NADCAP kapsamındaki denetim hazırlıkları.
Uzay ortamı
Termal vakum çevrimi, dışgazlama, radyasyon dayanımı ve akustik/titreşim nitelendirmesi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

"DO-160 sertifikası" diye bir belge yoktur; DO-160 bir deney şartnamesidir ve çıktısı nitelendirme raporudur.
Bölüm ve kategori seçimi müşterinin ekipman şartnamesinden gelir; laboratuvar bu seçimi kendi başına yapamaz.
DO-178C ve DO-254 deneyle karşılanamaz; kanıt geliştirme sürecinin izlenebilirliğidir.
AS9100 belgesi ürün onayı değildir; kalite sistemi belgesidir ve parça onayı ayrıca yürür.
Özel proseslerde NADCAP olmadan yapılan işlem, teknik olarak doğru olsa bile tedarik zincirinde kabul görmez.
MIL-STD-810 ile DO-160 karıştırılır: biri askerî, diğeri sivil havacılık şartnamesidir ve profilleri farklıdır.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Uçuşa elverişlilik ve TSO/ETSO dosyaları
Havacılık tedarik zincirine giriş ve tedarikçi onayı
Özel proses onayı ve NADCAP hazırlığı
Tasarım değişikliğinin nitelendirmeye etkisinin belirlenmesi
Sahte parça riskinin yönetimi ve bileşen doğrulaması

İlgili Testler

Titreşim (Vibration) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Vibration hangi standarda göre yapılır?

Vibration, IEC 60068-2-6, IEC 60068-2-64, UN 38.3 T.3, MIL-STD-810 Method 514, RTCA DO-160 Section 8, IEC 61373 ve ISO 16750-3 kapsamında yürütülür. Uygulanacak sınır değerler ve kabul kriterleri ürün standardında tanımlanır; ürününüz için geçerli sürüm teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Vibration hangi ürünlere uygulanır?

Başlıca batarya hücre, modül ve paketleri, havacılık aviyonik üniteleri, savunma ve demiryolu ekipmanı, denizcilik elektroniği ve ambalajlı sevkiyat ürünleri için uygulanır. Ürününüzün kapsama girip girmediği, teknik özellikleri ve kullanım amacı incelenerek belirlenir.

Vibration hangi koşullarda yapılır?

Belirleyici parametreler şunlardır: profil — Sinüs süpürme, random veya sine-on-random; şartnamede tanımlanır, un 38.3 t.3 — 7 Hz – 200 Hz arası sinüs süpürme, her eksende üç saat ve eksen — Genellikle üç dik eksende ayrı ayrı. Koşulların tamamı sayfadaki "Test Koşulları" bölümünde yer alır ve ürün standardına göre değişir.

Vibration için nasıl bir numune gerekir?

numune gerçek montaj biçimini temsil eden fikstürle bağlanmalı, fikstür rezonansı test bandının dışında olmalı ve batarya deneylerinde numune tam şarjlı olmalı. Numune adedi ürün standardına ve raporlanacak kapsama göre belirlenir.

Vibration ne kadar sürer?

Eksen başına tanımlı süre ve üç eksen nedeniyle toplam süre genellikle birkaç gündür. Bu süre deneyin kendisine aittir; numune hazırlığı, sıraya girme ve raporlama ayrıca değerlendirilir. Ürününüz için gerçekçi bir takvim teklifte verilir.

Vibration sonucunda neye göre "uygun" denir?

Kabul kriteri şartnamede tanımlanır: yapısal hasar olmaması, bağlantıların gevşememesi ve işlevin sürmesi. Batarya deneylerinde ayrıca sızıntı, yangın ve patlama olmaması aranır.