Vakum Testi — IEC 60068-2-13 / ECSS Uzay Şartnameleri

Vakum Testi Nedir?

Vakum testi, numunenin yüksek vakum ortamında bekletilerek gaz çıkışı (outgassing), sızdırmazlık ve termal davranışının değerlendirildiği deneydir. Uzay ortamının temel bir bileşenidir.

Vakum Testi Amacı

Amaç, vakumda çalışacak bileşenlerin malzeme kaybı, kontaminasyon ve soğutma sorunları yaşamadığını doğrulamaktır.

Vakum Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Uydu ve uzay aracı bileşenleri
Vakum ekipmanı parçaları
Yapıştırıcı ve kaplama malzemeleri
Elektronik modüller

Vakum Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

ElektronikElektrikOtomotivSavunmaHavacılık

Vakum Testi İçin İlgili Standartlar

IEC 60068-2-13çevresel test yöntemleri serisi Testi
ASTM E595
ECSS-Q-ST-70-02

Vakum Testi Koşulları

Basınç: Şartnamede tanımlı yüksek vakum seviyesi
Sıcaklık: Gaz çıkışı deneylerinde tanımlı yüksek sıcaklık (ASTM E595'te 125 °C)
Süre: ASTM E595'te 24 saat
Ölçüm: Toplam kütle kaybı (TML) ve yoğuşabilir uçucu madde (CVCM)

Vakum Testi Cihazı

Yüksek vakum sistemi ve pompa grubu
Vakum ölçüm cihazları
Isıtmalı numune bölmesi ve toplayıcı plaka
Mikro terazi

Vakum Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune kütlesi ve boyutu standarda göre hazırlanmalı
Numune test öncesi tanımlı ortamda şartlandırılmalı
Başlangıç kütlesi mikro terazide ölçülmeli
Numune adedi standartta tanımlanır

Vakum Testi Süresi

ASTM E595 için 24 saat vakum; hazırlık ve tartım ile birlikte birkaç gün.

Vakum Testi Prosedürü

1Numune şartlandırılır ve kütlesi ölçülür.
2Numune vakum bölmesine yerleştirilir.
3Sistem tanımlı vakum seviyesine indirilir.
4Numune tanımlı sıcaklıkta belirlenen süre tutulur.
5Sistem havalandırılır ve numune ile toplayıcı plaka tartılır.
6TML ve CVCM değerleri hesaplanır.

Vakum Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri uzay şartnamelerinde verilir; yaygın kriter TML'nin %1'i ve CVCM'nin %0,1'i aşmamasıdır.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Yüksek gaz çıkışı optik yüzeylerde kontaminasyona yol açar. Bu nedenle malzeme seçiminde TML ve CVCM birlikte değerlendirilir.

Vakum Testi Raporu

Uygulanan standart
Vakum seviyesi, sıcaklık ve süre
Başlangıç ve bitiş kütleleri
TML ve CVCM değerleri

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Uzay malzeme şartnameleri (ECSS)

Çevresel ve İklimsel Testler — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Vakum deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Çevresel deneyler, ürünün sıcaklık, nem, basınç, güneş ışınımı, toz, su ve korozif atmosfer gibi ortam etkenlerine dayanıp dayanmadığını gösterir. Amaç ürünü kırmak değil, ömrü boyunca karşılaşacağı koşulları HIZLANDIRARAK öne çekmektir.

Deney profilleri ürünün gerçek maruziyetinden türetilir ve bu türetme alanın asıl mühendislik işidir. Kapalı bir ofiste çalışan bir cihazla direk üzerinde duran bir cihaz aynı profille sınanmaz. IEC 60068 serisi genel yöntemleri, MIL-STD-810 askerî profilleri, RTCA DO-160 havacılık profillerini, ISO 16750 serisi otomotiv yerleşim bazlı profilleri tanımlar. Profil seçimi olmadan uygulanan bir deney, hem gereksiz maliyet hem yanlış güven üretir.

Sıcaklık deneyleri üç ayrı olayı benzetir ve üçü farklı arıza modu üretir. Sabit yüksek/alçak sıcaklık, malzemenin o sıcaklıkta çalışabilirliğini sınar. Sıcaklık ÇEVRİMİ, farklı genleşme katsayılı malzemelerin birleşim yerlerinde yorulma yaratır — lehim çatlakları burada çıkar. Sıcaklık ŞOKU ise ani geçişle bu etkiyi yoğunlaştırır.

Nem deneylerinde de ayrım vardır. Sabit nemli ısı, nemin malzemeye difüzyonunu ve yalıtım özelliklerine etkisini gösterir. Döngüsel nemli ısı ise yoğuşma yaratır: soğuyan yüzeyde su damlacıkları oluşur ve bu, kuru nemden çok daha agresiftir. Muhafaza içine su girişi, kaçak akım artışı ve korozyon çoğunlukla döngüsel deneyde ortaya çıkar.

Toz ve su koruması ayrı bir gövdedir ve IP kodu ile gösterilir. Burada dikkat edilecek nokta, IP deneyinin bir DAYANIKLILIK deneyi olmamasıdır: tanımlı ve kısa süreli koşullarda korumanın sağlandığını gösterir, uzun süreli daldırma ya da basınçlı yıkama dayanımını göstermez.

Bu ailede en sık yapılan hata, deney sonucunun doğrudan bir ÖMÜR TAHMİNİNE çevrilmesidir. Hızlandırılmış deneyler karşılaştırma ve tasarım doğrulama için tasarlanmıştır; kabinde geçen süre ile sahadaki yıl arasında güvenilir bir dönüşüm ancak malzemeye özgü, saha verisiyle kalibre edilmiş bir hızlandırma modeliyle kurulabilir.

İşlevsel izleme deneyin değerini belirler. Bir ürünü sıcaklık kabininde bekletip sonra çalıştırmak, deney SIRASINDA ne olduğunu göstermez. Kritik uygulamalarda ürün deney boyunca çalıştırılır ve parametreleri izlenir; ara sıra ortaya çıkıp kaybolan arızalar yalnızca böyle yakalanır.

Bu alanın yöntem grupları

Sıcaklık
Kuru sıcaklık, soğuk, sıcaklık değişimi ve sıcaklık şoku; sabit ve çevrimli profiller.
Nem
Sabit nemli ısı ve döngüsel nemli ısı; yoğuşmalı çevrimler daha agresiftir.
Su ve toz
IP koruma deneyleri: damlama, püskürtme, jet, daldırma ve toz sızdırmazlığı.
Işınım ve yaşlandırma
Ksenon ark ve floresan UV ile hızlandırılmış yaşlandırma, güneş ışınımı simülasyonu.
Basınç ve yükseklik
Alçak basınç (yükseklik) ve hızlı basınç değişimi deneyleri.
Korozif atmosfer
Tuz sisi, karışık gaz korozyonu (endüstriyel atmosfer benzetimi), mantar ve küf deneyleri.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Deney süresi saha ömrüne çevrilemez; hızlandırma modeli olmadan yapılan çeviri yanıltıcıdır.
Sıcaklık çevrimi ile sabit sıcaklık farklı arıza modları üretir; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Ürün deney sırasında çalıştırılmıyorsa geçici arızalar görünmez; işlevsel izleme deneyin değerini belirler.
IP koruma bir dayanıklılık kanıtı değildir; tanımlı ve kısa süreli koşulda korumayı gösterir.
Profil seçimi yapılmadan uygulanan deney hem maliyeti büyütür hem yanlış güven verir.
Bağlama ve konumlandırma düzeni sonucu etkiler; rapor bunu belgelemelidir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Tasarım doğrulaması ve nitelendirme (qualification)
Koruma sınıfı ve çalışma sıcaklığı aralığı beyanı
Saha arızalarının laboratuvarda tekrarlanması ve kök neden analizi
Tedarikçi bileşen onayı
Garanti süresi ve saklama koşulu kararları

İlgili Testler

Vakum Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Vakum hangi standarda göre yapılır?

Vakum, IEC 60068-2-13, ASTM E595 ve ECSS-Q-ST-70-02 kapsamında yürütülür. Uygulanacak sınır değerler ve kabul kriterleri ürün standardında tanımlanır; ürününüz için geçerli sürüm teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Vakum hangi ürünlere uygulanır?

Başlıca uydu ve uzay aracı bileşenleri, vakum ekipmanı parçaları, yapıştırıcı ve kaplama malzemeleri ve elektronik modüller için uygulanır. Ürününüzün kapsama girip girmediği, teknik özellikleri ve kullanım amacı incelenerek belirlenir.

Vakum hangi koşullarda yapılır?

Belirleyici parametreler şunlardır: basınç — Şartnamede tanımlı yüksek vakum seviyesi, sıcaklık — Gaz çıkışı deneylerinde tanımlı yüksek sıcaklık (ASTM E595'te 125 °C) ve süre — ASTM E595'te 24 saat. Koşulların tamamı sayfadaki "Test Koşulları" bölümünde yer alır ve ürün standardına göre değişir.

Vakum için nasıl bir numune gerekir?

numune kütlesi ve boyutu standarda göre hazırlanmalı, numune test öncesi tanımlı ortamda şartlandırılmalı ve başlangıç kütlesi mikro terazide ölçülmeli. Numune adedi ürün standardına ve raporlanacak kapsama göre belirlenir.

Vakum ne kadar sürer?

ASTM E595 için 24 saat vakum; hazırlık ve tartım ile birlikte birkaç gün. Bu süre deneyin kendisine aittir; numune hazırlığı, sıraya girme ve raporlama ayrıca değerlendirilir. Ürününüz için gerçekçi bir takvim teklifte verilir.

Vakum sonucunda neye göre "uygun" denir?

Kabul kriteri uzay şartnamelerinde verilir; yaygın kriter TML'nin %1'i ve CVCM'nin %0,1'i aşmamasıdır.