Temperature and Altitude – RTCA DO-160

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Nedir?

DO-160 Section 4, havacılık ekipmanının sıcaklık ve irtifa koşullarındaki davranışını inceler. Bölüm; düşük ve yüksek sıcaklıkta çalışma ve depolama, irtifa, basınç düşümü (decompression) ve aşırı basınç yordamlarını kapsar. Ekipmanın hangi kategoriye tabi olduğu, uçakta nereye kurulacağına göre belirlenir.

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Amacı

Amaç, ekipmanın uçuş zarfı boyunca karşılaşacağı sıcaklık ve basınç koşullarında beyan edilen işlevini sürdürdüğünü ve kalıcı hasar görmediğini göstermektir. Bu bölüm, DO-160 nitelendirmesinin en yaygın istenen kısmıdır.

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Hangi Ürünlere Uygulanır?

Aviyonik üniteler ve göstergeler
Kabin içi elektronik sistemler
Basınçsız bölmelerde kurulan ekipmanlar
Anten ve dış kaplama ekipmanları
İHA görev yükleri

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Hangi Sektörlerde Kullanılır?

HavacılıkUzaySavunmaElektronik

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 İçin İlgili Standartlar

RTCA DO-160havacılık ekipmanında çevresel şartlar ve test yöntemleri Testi

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Koşulları

Kategori: Ekipmanın uçaktaki kurulum bölgesine karşılık gelen kategori (A1, A2, B, C, D…)
Yordamlar: Zemin hayatta kalma, kısa süreli çalışma, çalışma sıcaklıkları, irtifa, basınç düşümü, aşırı basınç
Sıcaklık ve irtifa değerleri: Seçilen kategorinin standarttaki tablosundan
İzleme: Çalışma yordamlarında işlev sürekli izlenir

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Cihazı

İklimlendirmeli irtifa (sıcaklık + basınç) kabini
Kalibre sıcaklık ve basınç ölçüm sistemleri
İşlevsel izleme ve yük simülasyon düzeneği
Veri toplama sistemi

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 İçin Numune Gereksinimleri

Ekipman, sertifikasyona konu tasarımın son konfigürasyonunda sunulmalıdır.
Uçaktaki kurulum bölgesi ve buna karşılık gelen kategoriler beyan edilmelidir.
Kablo tipleri, uzunlukları ve bağlantı düzeni gerçek kurulumu yansıtmalıdır.
İşlevsel kontrol yordamı ve kabul kriteri yazılı olarak verilmelidir.
Yazılım sürümü ve donanım revizyonu kaydedilmelidir.

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Süresi

Bölümün bütün yordamları uygulandığında çalışma birkaç gün–bir hafta sürer. Numunenin ısıl dengeye gelmesi için beklenen süreler toplam sürenin büyük bölümünü oluşturur.

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Prosedürü

1Ekipmanın kurulum bölgesi ve kategorisi belirlenir.
2Deney öncesi işlevsel kontrol yapılır.
3Numune kabine yerleştirilir ve termoçiftler bağlanır.
4Zemin hayatta kalma ve kısa süreli çalışma yordamları uygulanır.
5Düşük ve yüksek çalışma sıcaklıklarında işlev doğrulanır.
6İrtifa, basınç düşümü ve aşırı basınç yordamları uygulanır.
7Deney sonrası muayene ve işlevsel kontrol yapılır.

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Kabul Kriterleri

Şiddet seviyesi ve kabul kriteri yöntem standardından değil, ürünün tabi olduğu şartnameden gelir: MIL-STD-810 uygulamalarında ürünün çevresel yaşam döngüsü profili ve tedarik şartnamesi, DO-160 uygulamalarında ise ekipmanın uçaktaki kurulum bölgesine karşılık gelen kategori belirleyicidir. Bu yüzden sayfa sayısal sınır vermez.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sonuç, her yordamda ekipmanın üretici tarafından tanımlanan başarı ölçütünü karşılamasına göre değerlendirilir. Başarı ölçütü üreticinin işlevsel deney yordamında yazılıdır; standart bunu tanımlamaz.

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Raporu

Ekipman tanımı, parça numarası ve konfigürasyonu
Uygulanan standart, revizyon ve yöntem/bölüm numarası
Seçilen şiddet seviyesi veya kategori ve dayanağı
Deney düzeneği, bağlama biçimi ve ölçüm noktaları
Deney öncesi, sırası ve sonrasında yapılan işlevsel kontroller
Ölçüm sonuçları, gözlemler ve fotoğraflar
Uygunsuzluklar ve varsa deney sapmaları (deviation)
Sonucun yalnızca deneye sunulan numuneye ait olduğu beyanı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

RTCA DO-160 / EUROCAE ED-14 (havacılık ekipmanı çevresel koşulları ve deney yordamları)
EASA CS-25 / FAA 14 CFR Part 25 kapsamındaki sertifikasyon şartları
Ekipman üreticisinin TSO/ETSO onay şartları

Havacılık ve Uzay Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Temperature and Altitude deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Havacılık ve uzay deneyleri, ekipmanın uçuş ortamında çalışmaya devam ettiğini ve uçuşa elverişlilik dosyasına kanıt sağladığını gösterir. Bu ailede kabul edilebilir arıza olasılığı diğer sektörlerden birkaç mertebe düşüktür; bu, deneyin kapsamını ve belgelendirme yükünü doğrudan belirler.

Alanın en belirgin özelliği İZLENEBİLİRLİKTİR. Bir uçak parçasının hangi eriyikten geldiği, hangi ısıl işlem fırınında hangi çevrimle işlendiği, hangi operatörün kaynak yaptığı ve hangi muayene personelinin onayladığı kayıtlıdır. Deney raporu bu zincirin bir halkasıdır; zincir kopuksa rapor tek başına değer taşımaz.

Çevresel nitelendirme RTCA DO-160 üzerinden yürür ve ekipmanın uçaktaki MONTAJ YERİNE göre kategori seçimi yapılır. Kokpit paneline monte bir cihaz ile kanat içine monte bir cihaz aynı bölümden farklı kategorilerde geçer. Bu yüzden bir DO-160 raporu okunurken hangi bölümlerin hangi kategorilerde uygulandığı esastır.

Yazılım ve karmaşık donanım tarafında yaklaşım tamamen değişir: kanıt deney değil SÜREÇ GÜVENCESİDİR. DO-178C yazılım için, DO-254 karmaşık elektronik donanım için geliştirme sürecinin nasıl yürütüleceğini ve hangi kanıtların üretileceğini tanımlar. Gereksinimden koda, kodun testine ve kapsam analizine kadar her adım izlenebilir olmalıdır. Bir yazılımı test etmek onu sertifikalanabilir yapmaz; süreç kaydı yapar.

Malzeme ve özel proses tarafında ayrı bir gövde işler. Kaynak için AWS D17.1, ısıl işlemde pirometri için SAE AMS 2750, tahribatsız muayene personeli için NAS 410 kullanılır. Özel prosesler (ısıl işlem, kaplama, kaynak, NDT, yapıştırma) için NADCAP akreditasyonu tedarik zincirinde fiilen zorunludur; NADCAP olmadan pek çok OEM'e parça satmak mümkün değildir.

Kalite sistemi tarafında AS/EN 9100 serisi kullanılır: üretici için 9100, bakım kuruluşu için 9110, dağıtımcı için 9120. Bu belgeler olmadan havacılık tedarik zincirine girmek pratikte mümkün değildir ve denetimler diğer sektörlerden belirgin biçimde daha ayrıntılıdır.

Sahte parça (counterfeit) riski alanın kendine özgü bir konusudur. Elektronik bileşen tedarik zincirinde sahte ya da yeniden işlenmiş parça tespiti için ayrı standartlar ve doğrulama yöntemleri (görsel muayene, X-ray, açma ve iç yapı incelemesi, XRF) kullanılır.

Uzay uygulamaları ek katmanlar getirir: vakum ortamında dışgazlama, radyasyon dayanımı, uzun süreli termal vakum çevrimi ve tek olay etkilerinin (single event effects) değerlendirilmesi.

Bu alanın yöntem grupları

Çevresel nitelendirme
RTCA DO-160 bölümleri: sıcaklık ve yükseklik, titreşim, şok, nem, kum-toz, mantar, tuz sisi, akışkan duyarlılığı, buzlanma, yıldırım.
Elektromanyetik
DO-160 EMC bölümleri; askerî platformlarda MIL-STD-461 ve MIL-STD-704 güç karakteristikleri.
Yazılım ve donanım güvencesi
DO-178C yazılım yaşam döngüsü ve DO-254 donanım tasarım güvencesi kanıtları; gereksinim izlenebilirliği ve kapsam analizi.
Malzeme ve kaynak
AWS D17.1 kapsamında kaynak nitelendirmesi, malzeme mekanik deneyleri, metalografi ve tahribatsız muayene.
Özel proses kontrolü
SAE AMS 2750 pirometri, kaplama ve ısıl işlem proses doğrulaması, NADCAP kapsamındaki denetim hazırlıkları.
Uzay ortamı
Termal vakum çevrimi, dışgazlama, radyasyon dayanımı ve akustik/titreşim nitelendirmesi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

"DO-160 sertifikası" diye bir belge yoktur; DO-160 bir deney şartnamesidir ve çıktısı nitelendirme raporudur.
Bölüm ve kategori seçimi müşterinin ekipman şartnamesinden gelir; laboratuvar bu seçimi kendi başına yapamaz.
DO-178C ve DO-254 deneyle karşılanamaz; kanıt geliştirme sürecinin izlenebilirliğidir.
AS9100 belgesi ürün onayı değildir; kalite sistemi belgesidir ve parça onayı ayrıca yürür.
Özel proseslerde NADCAP olmadan yapılan işlem, teknik olarak doğru olsa bile tedarik zincirinde kabul görmez.
MIL-STD-810 ile DO-160 karıştırılır: biri askerî, diğeri sivil havacılık şartnamesidir ve profilleri farklıdır.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Uçuşa elverişlilik ve TSO/ETSO dosyaları
Havacılık tedarik zincirine giriş ve tedarikçi onayı
Özel proses onayı ve NADCAP hazırlığı
Tasarım değişikliğinin nitelendirmeye etkisinin belirlenmesi
Sahte parça riskinin yönetimi ve bileşen doğrulaması

İlgili Testler

Sıcaklık ve İrtifa Testi — RTCA DO-160 Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kategoriyi kim belirliyor?

Ekipmanın uçakta kurulacağı bölge belirler: basınçlı kabin, basınçsız bölme veya dış yüzey farklı kategorilere karşılık gelir. Seçim ve gerekçesi nitelendirme planında yer alır.

Başarı ölçütünü standart mı veriyor?

Hayır. DO-160 yalnızca koşulları ve yordamı tanımlar; ekipmanın hangi davranışının kabul edilebilir olduğunu üretici kendi işlevsel deney yordamında belirtir.