Scratch | EUROLAB

Scratch (Çizilme) Testi Nedir?

Scratch testi, tanımlı geometride bir uçun sabit veya artan yük altında yüzey boyunca hareket ettirilmesiyle çizilme direncinin belirlendiği deneydir. Sonuç kritik yük veya çizik görünürlüğü olarak ifade edilir.

Scratch (Çizilme) Testi Amacı

Amaç, yüzeyin kullanım sırasında görünür çizik oluşumuna ne kadar dayandığını belirlemek ve kaplama–alt yüzey tutunmasını değerlendirmektir.

Scratch (Çizilme) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Otomotiv iç ve dış trim yüzeyleri
Boya ve vernik sistemleri
Sert kaplamalar (PVD, DLC)
Plastik gövde parçaları
Mobilya yüzeyleri

Scratch (Çizilme) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

MetalÇelikMakineEndüstriyel EkipmanPlastik

Scratch (Çizilme) Testi İçin İlgili Standartlar

ISO 1518-1
ISO 1518-2
ASTM D7027
ISO 20502
ASTM G171

Scratch (Çizilme) Testi Koşulları

Uç geometrisi: Standartta tanımlı yarıçapta küresel veya elmas uç
Yük: Sabit yük veya kademeli artan yük (progressive load)
Çizme hızı: Standarda göre sabit hız
Ortam: 23 °C ± 2 °C ve %50 ± 5 bağıl nem

Scratch (Çizilme) Testi Cihazı

Scratch test cihazı
Kalibreli uçlar
Optik mikroskop veya konfokal profilometre
Renk/parlaklık ölçer (görünüm değerlendirmesi için)

Scratch (Çizilme) Testi İçin Numune Gereksinimleri

Yüzey temiz, kürünü tamamlamış ve düz olmalı
Kaplama kalınlığı ölçülüp kaydedilmeli
Çizikler arası mesafe standarda uygun olmalı
Genellikle en az üç çizik uygulanır

Scratch (Çizilme) Testi Süresi

Deney kısadır; değerlendirme ve mikroskobik inceleme ile birlikte bir numune yarım iş günü alır.

Scratch (Çizilme) Testi Prosedürü

1Kaplama kalınlığı ve başlangıç parlaklığı ölçülür.
2Uç ve yük düzeni standarda göre ayarlanır.
3Tanımlı hızda çizik uygulanır.
4Çizik mikroskopla incelenir; kritik yük belirlenir.
5Gerekiyorsa parlaklık veya renk değişimi ölçülür.

Scratch (Çizilme) Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri şartnamede asgari kritik yük veya belirli yükte görünür çizik oluşmaması olarak verilir. Otomotiv OEM şartnameleri kendi kriterlerini tanımlar.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Çizik derinliği, genişliği ve kaplama ayrılması birlikte değerlendirilir. Kaplamanın alt yüzeye kadar açılması ayrı bir uygunsuzluk olarak kaydedilir.

Scratch (Çizilme) Testi Raporu

Uygulanan standart
Uç geometrisi, yük profili ve hız
Kaplama sistemi ve kalınlığı
Kritik yük ve çizik ölçüleri
Mikroskobik görüntüler

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Otomotiv OEM yüzey standartları
Boya ve kaplama şartnameleri

Mekanik Testler — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Scratch deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Mekanik deneyler, bir malzemenin ya da parçanın kuvvet altındaki davranışını ölçer. Aile statik yüklemeden (çekme, basma, eğme) zamana bağlı davranışlara (yorulma, sünme), sertlik ve aşınmadan kırılma tokluğuna kadar uzanır.

Bu deneylerin ortak özelliği, sonucun MALZEME ÖZELLİĞİ olarak raporlanmasıdır. Akma dayanımı ya da sertlik bir uygunluk kararı değildir; tasarımın ve ürün standardının karşılaştırma yapacağı sayısal veridir. Bu yüzden mekanik deney raporları çoğunlukla bir ürün onayının değil bir mühendislik kararının girdisidir — malzeme seçimi, emniyet katsayısı, ömür tahmini.

Statik ve dinamik davranış arasındaki ayrım alanı anlamanın anahtarıdır. Bir parça statik yükte hiç zorlanmıyor görünürken tekrarlı yükte kopabilir; yorulma kırılması akma dayanımının çok altındaki gerilmelerde oluşur ve uyarı vermez. Bu yüzden dönen, titreşen ya da çevrimli yük alan parçalarda çekme deneyi tek başına yeterli bir kanıt değildir.

Deney koşulları sonucu belirler ve bu, raporun okunabilirliği için kritiktir: numune geometrisi, yükleme hızı, sıcaklık, şartlandırma ve bağlama düzeni. Aynı malzeme farklı koşullarda farklı değer verir. Plastiklerde hız etkisi çok belirgindir, metallerde sıcaklık etkisi; kompozitlerde ise numune yönlenmesi sonucu tamamen değiştirir.

Sertlik alanın en çok yanlış kullanılan ölçümüdür. Hızlı, tahribatsıza yakın ve ucuz olduğu için sıklıkla dayanımın yerine kullanılır. Sertlikten dayanıma dönüşüm tabloları vardır ama YAKLAŞIKTIR ve malzeme grubuna bağlıdır; malzeme kabulünde tek kanıt olarak kullanılması hatalıdır.

Kırılma mekaniği tarafı özel bir yetkinlik gerektirir. Kırılma tokluğu ve yorulma çatlağı ilerleme hızı ölçümleri, çatlaklı bir yapının ne kadar dayanacağını hesaplamayı mümkün kılar; basınçlı ekipman, uçak yapısı ve boru hattı gibi alanlarda hasara tolerans tasarımının temelidir.

Bu alanın yöntem grupları

Statik deneyler
Çekme, basma, eğme, makaslama ve burulma. Akma ve çekme dayanımı, uzama ve elastisite modülü elde edilir.
Darbe deneyleri
Charpy ve Izod çentik darbe; malzemenin gevrek-sünek geçiş davranışı sıcaklığa bağlı olarak belirlenir.
Sertlik
Brinell, Vickers, Rockwell, Shore ve mikro sertlik. Yüzey işlem derinliği ve yerel dayanım farkları için değerlidir.
Yorulma
Kuvvet ve gerinim kontrollü eksenel yorulma, eğilmede yorulma; S-N eğrileri ve dayanım sınırı.
Sünme ve gerilme gevşemesi
Yüksek sıcaklıkta uzun süreli yük altındaki davranış; kazan, türbin ve basınçlı ekipman malzemelerinde belirleyici.
Kırılma mekaniği
Düzlem şekil değiştirme kırılma tokluğu, J integrali, CTOD ve yorulma çatlağı ilerleme hızı.
Aşınma ve sürtünme
Taber ve döner silindir abrazyon, sürtünme katsayısı ölçümleri.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Sertlikten dayanım hesaplamak yaklaşıktır; malzeme kabulünde tek kanıt olarak kullanılamaz.
Statik dayanım yeterliliği yorulma dayanımını göstermez; çevrimli yük alan parçada ayrı deney gerekir.
Deney hızı ve sıcaklık raporlanmazsa sonuç karşılaştırılamaz — özellikle polimer ve kompozitlerde.
Deney numunesi ile gerçek parça aynı değeri vermeyebilir; kalıplama yönlenmesi, kaynak izi ve yüzey işlem farkı etkilidir.
Kompozitlerde numune yönlenmesi belirtilmeden verilen bir dayanım değeri anlamsızdır.
ASTM ve ISO karşılıkları aynı büyüklüğü ölçer ama numune geometrileri farklıdır; sonuçlar birebir eşdeğer sayılmaz.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Tasarım doğrulaması ve malzeme seçimi
Gelen malzeme kontrolü ve tedarikçi onayı
Ürün standardındaki mekanik gerekliliklerin karşılanması
Arıza analizi, ömür tahmini ve hasara tolerans hesabı
Isıl işlem ve yüzey işlem proseslerinin doğrulanması

İlgili Testler

Scratch (Çizilme) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sabit yük ile artan yük arasında nasıl seçim yapılır?

Sabit yük, şartnamede belirli bir yükte çizik olup olmadığı soruluyorsa kullanılır. Artan yük ise kaplamanın hasar başlangıç eşiğini (kritik yük) belirlemek için tercih edilir.