Altitude Testi — UN 38.3 T.1 / RTCA DO-160 Section 4 / IEC 60068-2-13

Yükseklik (Altitude) Testi Nedir?

Yükseklik testi, numunenin azaltılmış hava basıncında tanımlı süre bekletilerek sızıntı, deformasyon ve işlev kaybı açısından değerlendirildiği deneydir. Uçak kargo bölmesi veya yüksek irtifa koşullarını temsil eder.

Yükseklik (Altitude) Testi Amacı

Amaç, hava yoluyla taşınan veya yüksek irtifada çalışan ürünlerin düşük basınçta güvenli ve işlevsel kaldığını doğrulamaktır.

Yükseklik (Altitude) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Lityum batarya hücre, modül ve paketleri
Havacılık aviyonik üniteleri
Basınca duyarlı ambalajlar
Hava yoluyla sevk edilen elektronik ürünler

Yükseklik (Altitude) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

HavacılıkUzaySavunmaElektronik

Yükseklik (Altitude) Testi İçin İlgili Standartlar

UN 38.3 T.1
RTCA DO-160 Section 4
IEC 60068-2-13çevresel test yöntemleri serisi Testi
MIL-STD-810 Method 500

Yükseklik (Altitude) Testi Koşulları

UN 38.3 T.1 basınç: 11,6 kPa veya altı
UN 38.3 T.1 süre: En az altı saat
Sıcaklık: UN 38.3 T.1'de 20 °C ± 5 °C
Havacılık profili: RTCA DO-160'ta ekipman kategorisine göre basınç ve süre

Yükseklik (Altitude) Testi Cihazı

Vakum kabini (basınç kontrollü)
Basınç ve sıcaklık ölçüm sistemi
Gerilim ve kütle ölçümü (batarya)
İşlev izleme düzeni

Yükseklik (Altitude) Testi İçin Numune Gereksinimleri

Batarya deneylerinde numune tam şarjlı olmalı
Başlangıç kütlesi ve gerilimi kaydedilmeli
Numune adedi standartta tanımlanır
Sızdırmazlık gerektiren numunelerde bağlantılar kontrol edilmeli

Yükseklik (Altitude) Testi Süresi

UN 38.3 T.1 için en az altı saat; havacılık profillerinde şartnameye göre daha uzun olabilir.

Yükseklik (Altitude) Testi Prosedürü

1Numune tanımlanır, kütle ve gerilim kaydedilir.
2Numune vakum kabinine yerleştirilir.
3Basınç tanımlı değere düşürülür.
4Tanımlı süre boyunca koşullar korunur.
5Basınç ortama döndürülür.
6Kütle kaybı, sızıntı, deformasyon ve gerilim değerlendirilir.

Yükseklik (Altitude) Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri uygulanan standartta tanımlanır. UN 38.3 T.1'de tipik kriterler kütle kaybının sınırı aşmaması, sızıntı, gaz çıkışı, yangın ve patlama olmaması ile açık devre geriliminin belirli oranın altına düşmemesidir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Kütle kaybı hassas terazi ile belirlenir. Görsel muayene ile deformasyon ve sızıntı değerlendirilir.

Yükseklik (Altitude) Testi Raporu

Uygulanan standart ve deney numarası
Basınç, sıcaklık ve süre
Başlangıç ve bitiş kütlesi ile gerilim
Gözlemler ve fotoğraflar

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

UN 38.3 (hava taşımacılığı)
IATA Tehlikeli Maddeler Kuralları
RTCA DO-160

Havacılık ve Uzay Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Altitude deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Havacılık ve uzay deneyleri, ekipmanın uçuş ortamında çalışmaya devam ettiğini ve uçuşa elverişlilik dosyasına kanıt sağladığını gösterir. Bu ailede kabul edilebilir arıza olasılığı diğer sektörlerden birkaç mertebe düşüktür; bu, deneyin kapsamını ve belgelendirme yükünü doğrudan belirler.

Alanın en belirgin özelliği İZLENEBİLİRLİKTİR. Bir uçak parçasının hangi eriyikten geldiği, hangi ısıl işlem fırınında hangi çevrimle işlendiği, hangi operatörün kaynak yaptığı ve hangi muayene personelinin onayladığı kayıtlıdır. Deney raporu bu zincirin bir halkasıdır; zincir kopuksa rapor tek başına değer taşımaz.

Çevresel nitelendirme RTCA DO-160 üzerinden yürür ve ekipmanın uçaktaki MONTAJ YERİNE göre kategori seçimi yapılır. Kokpit paneline monte bir cihaz ile kanat içine monte bir cihaz aynı bölümden farklı kategorilerde geçer. Bu yüzden bir DO-160 raporu okunurken hangi bölümlerin hangi kategorilerde uygulandığı esastır.

Yazılım ve karmaşık donanım tarafında yaklaşım tamamen değişir: kanıt deney değil SÜREÇ GÜVENCESİDİR. DO-178C yazılım için, DO-254 karmaşık elektronik donanım için geliştirme sürecinin nasıl yürütüleceğini ve hangi kanıtların üretileceğini tanımlar. Gereksinimden koda, kodun testine ve kapsam analizine kadar her adım izlenebilir olmalıdır. Bir yazılımı test etmek onu sertifikalanabilir yapmaz; süreç kaydı yapar.

Malzeme ve özel proses tarafında ayrı bir gövde işler. Kaynak için AWS D17.1, ısıl işlemde pirometri için SAE AMS 2750, tahribatsız muayene personeli için NAS 410 kullanılır. Özel prosesler (ısıl işlem, kaplama, kaynak, NDT, yapıştırma) için NADCAP akreditasyonu tedarik zincirinde fiilen zorunludur; NADCAP olmadan pek çok OEM'e parça satmak mümkün değildir.

Kalite sistemi tarafında AS/EN 9100 serisi kullanılır: üretici için 9100, bakım kuruluşu için 9110, dağıtımcı için 9120. Bu belgeler olmadan havacılık tedarik zincirine girmek pratikte mümkün değildir ve denetimler diğer sektörlerden belirgin biçimde daha ayrıntılıdır.

Sahte parça (counterfeit) riski alanın kendine özgü bir konusudur. Elektronik bileşen tedarik zincirinde sahte ya da yeniden işlenmiş parça tespiti için ayrı standartlar ve doğrulama yöntemleri (görsel muayene, X-ray, açma ve iç yapı incelemesi, XRF) kullanılır.

Uzay uygulamaları ek katmanlar getirir: vakum ortamında dışgazlama, radyasyon dayanımı, uzun süreli termal vakum çevrimi ve tek olay etkilerinin (single event effects) değerlendirilmesi.

Bu alanın yöntem grupları

Çevresel nitelendirme
RTCA DO-160 bölümleri: sıcaklık ve yükseklik, titreşim, şok, nem, kum-toz, mantar, tuz sisi, akışkan duyarlılığı, buzlanma, yıldırım.
Elektromanyetik
DO-160 EMC bölümleri; askerî platformlarda MIL-STD-461 ve MIL-STD-704 güç karakteristikleri.
Yazılım ve donanım güvencesi
DO-178C yazılım yaşam döngüsü ve DO-254 donanım tasarım güvencesi kanıtları; gereksinim izlenebilirliği ve kapsam analizi.
Malzeme ve kaynak
AWS D17.1 kapsamında kaynak nitelendirmesi, malzeme mekanik deneyleri, metalografi ve tahribatsız muayene.
Özel proses kontrolü
SAE AMS 2750 pirometri, kaplama ve ısıl işlem proses doğrulaması, NADCAP kapsamındaki denetim hazırlıkları.
Uzay ortamı
Termal vakum çevrimi, dışgazlama, radyasyon dayanımı ve akustik/titreşim nitelendirmesi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

"DO-160 sertifikası" diye bir belge yoktur; DO-160 bir deney şartnamesidir ve çıktısı nitelendirme raporudur.
Bölüm ve kategori seçimi müşterinin ekipman şartnamesinden gelir; laboratuvar bu seçimi kendi başına yapamaz.
DO-178C ve DO-254 deneyle karşılanamaz; kanıt geliştirme sürecinin izlenebilirliğidir.
AS9100 belgesi ürün onayı değildir; kalite sistemi belgesidir ve parça onayı ayrıca yürür.
Özel proseslerde NADCAP olmadan yapılan işlem, teknik olarak doğru olsa bile tedarik zincirinde kabul görmez.
MIL-STD-810 ile DO-160 karıştırılır: biri askerî, diğeri sivil havacılık şartnamesidir ve profilleri farklıdır.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Uçuşa elverişlilik ve TSO/ETSO dosyaları
Havacılık tedarik zincirine giriş ve tedarikçi onayı
Özel proses onayı ve NADCAP hazırlığı
Tasarım değişikliğinin nitelendirmeye etkisinin belirlenmesi
Sahte parça riskinin yönetimi ve bileşen doğrulaması

İlgili Testler

Yükseklik (Altitude) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Lityum batarya hava yoluyla göndermek için hangi test zorunlu?

UN 38.3 test dizisi zorunludur ve T.1 yükseklik simülasyonu bu dizinin ilk deneyidir. Sevkiyat için UN 38.3 test özeti (test summary) belgesi de gerekir.